سلام مهمان عزیز

اگر من را می بینی , این بدان معنی می باشد که هنوز در سایت ثبت نام نکرده یا  وارد نام کاربری خود نشده اید. برای استفاده از انجمن و استفاده از تمامی امکانات آن می بایست در انجمن عضو شوید. عضویت در انجمن رایگان و در کمتر از 30 ثانیه امکان پذیر می باشد.

برای عضویت کلیک کنید : عضویت

برای ورود کلیک کنید : ورود





حقوق قراردادهای دولتی
زمان کنونی: 08-27-2014, 12:28 PM
کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان
نویسنده: tohid_rohani70
آخرین ارسال: tohid_rohani70
پاسخ 1
بازدید: 1619

ارسال پاسخ 
 
امتیاز موضوع:
  • 0 رأی - میانگین امیتازات : 0
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
حقوق قراردادهای دولتی
03-13-2011, 08:49 PM
ارسال: #1
حقوق قراردادهای دولتی
مقدمه : بحث ما راجع به حقوق قراردادهای دولتی است . با وجود اینكه نظام حقوقی قراردادهای دولتی بسیار متفاوت از قراردادهای خصوصی ( غیر دولتی ) است ؛ ولی این بحث كمتر مورد توجه قرار گرفته و در برنامه های آموزشی دانشگاههای كشور ما جای نگرفته است . البته در دروسی مثل حقوق اداری اشاراتی به مسائل قراردادهای دولتی مىشود ، ولی برای درك عمیق نظام حاكم بر قراردادهای دولتی این مقدار كفایت نمىكند . در حال حاضر تنها كتابی كه به زبان فارسی مستقلاً به مباحث حقوق قراردادهای اداری مىپردازد ، كتابی است كه توسط استاد محترم جناب آقای دكتر انصاری تحت همین نام نگاشته شده و در دسترس علاقمندان قرار دارد .
در یك مقاله كوتاه ، بیان همه مسائل ماهوی و شكلی قراردادهای دولتی میسر نیست ؛ ولی سعی میشود ، پس از بیان مفهوم قراردادهای دولتی و انواع آن ، با كلیاتی از نظام حقوقی حاكم بر قراردادهای دولتی آشنا شویم ، تا زمینه مطالعه و تحقیق همكاران حقوقی فراهم شود . ابتدا ببینیم به چه قراردادهایی ، قرارداد دولتی مىگوییم :
مفهوم قراردادهای دولتی
در معنی عام ، هر قراردادی كه یك طرف آن ، دستگاههای اداری ، اعم از دولتی (مثل وزارتخانه‌ها و موسسات و شركتهای دولتی) یا دستگاههای بلدی (شهرداریها ) باشد ؛ قرارداد دولتی است .
مطابق این تعریف هر قراردادی كه یك طرف آن دولت یا یكی از موسسات عمومی باشد ، آن قرارداد دولتی است . اما روشن است كه همه قراردادهای دولتی از درجه و اهمیت یكسانی برخوردار نیستند . لذا نمىتوان همه قراردادهای دولتی را تابع نظام حقوقی یكسانی دانست . بلكه بسیاری از قراردادهای دولتی هستند كه تابع قانون مدنی و تجارتند . از این نظر قراردادهای دولتی را به دو نوع تقسیم مىكنیم :
انواع قراردادهای دولتی
اول - قرارداد اداری : قرارداد اداری ، قراردادی است كه هم از نظر تشریفات انعقاد و هم از نظر احكام حاكم بر آن ، تابع قوانین خاص و حقوق عمومی است .
دوم - قرارداد غیر اداری : قرارداد غیر اداری قراردادی است كه هر چند از نظر تشریفات انعقاد ، تابع مقررات عمومی و قواعد آمره مىباشد ؛ ولی در ماهیت ، تابع احكام حقوق خصوصی مدنی و تجارت است .
به این ترتیب ، تمام قراردادهای دولتی از نظر تشریفات انعقاد ، تابع مقررات خاص دولتی و حقوق عمومی اند . ولی از نظر قواعد ماهوی حاكم بر قراردادهای دولتی ، آنجا كه دولت همانند اشخاص عادی عمل مىكند ، باید به قواعد حقوق خصوصی رجوع كرد و در مواردی كه پای منافع و خدمات عمومی در میان است باید به قواعد خاص حقوق عمومی توسل جست . اما چگونه میتوان قراردادهای اداری را تشخیص داد ؟ ضابطه تمیز بین این دو دسته قراردادها چیست ؟ با توجه به تفاوت اساسی كه میان قراردادهای اداری و غیر اداری قائل شدیم ، لازم است تعریفی از قراردادهای اداری ارائه نماییم تا بتوانیم به قواعد حاكم بر هر قرارداد عمل كنیم .
تعریف قرارداد اداری
مطابق تعریفی كه دكتر انصاری ارائه داده اند ؛ قرارداد اداری ، قراردادی است كه یكی از سازمانها یا موسسات دولتی یا به نمایندگی از آنها ، با هر یك از اشخاص حقیقی یا حقوقی ، به منظور انجام یك عمل یا خدمت مربوط به منافع عمومی ، با احكام خاص منعقد مىكند و رسیدگی به اختلافات ناشی از آن در صلاحیت دادگاههای اداری است .
مطابق این تعریف ؛ قرارداد اداری را با اثبات چهار عنصر مىتوان شناسایی كرد . این عناصر را در زیر مرور مىكنیم .
عناصر تعریف :
اول - لزوم حضور یك شخص حقوق عمومی : وجه مشترك قراردادهای اداری و قراردادهای غیر اداری دولتی این است كه همیشه یك طرف قرارداد ، شخص حقوق عمومی است . البته اگر شخص حقیقی یا حقوقی خصوصی ، به نمایندگی از دولت مسئولیت ارائه یك خدمت عمومی را بر عهده گرفته باشد ؛ در این صورت ، قراردادی را كه در راستای ارائه آن خدمت عمومی منعقد مىشود نیز قرارداد اداری به شمار مىرود .
دوم - وجود هدف عمومی: اگر چه همه فعالیتهای دستگاههای دولتی برای تحقق اهداف عمومی ( و نه خصوصی ) صورت مىگیرد ؛ اما بعضی از آنها آنقدر جزئی و در زمره اعمال خرد و متوسط است كه نمىتوان وجود هدف یا خدمت عمومی را از آن استنباط كرد . در مقابل ، بسیاری از قراردادهای دولتی آنچنان با هدف خدمات عمومی آمیخته است كه حقیقتاً نمىتوان چنین قراردادهایی را در ردیف قراردادهای خصوصی قرار داد . به عنوان مثال قرارداد نقاشی یك دستگاه اتومبیل دولتی را نمىتوان همسنگ پیمانكاری راجع به ساخت فرودگاه و راه آهن و جاده و اتوبان دانست . عنصر هدف یا خدمت عمومی بهترین ضابطه تشخیص قرارداد اداری از غیر اداری است .
سوم – پیروی قراردادهای اداری از احكام خاص ( قواعد اقتداری ، ترجیحی ): البته این عنصر از آثار قراردادهای اداری است . از این جهت تعریف ارائه شده تعریف كاملی نیست . زیرا غرض از ارائه تعریف آن است كه احكام خاص حقوق عمومی نسبت به آن قرارداد اعمال شود . اگر معلوم بود كه كدام قرارداد تابع قواعد عمومی و كدام یك تابع قواعد حقوق خصوصی است دیگر ضرورت چندانی برای ارائه تعریف وجود نداشت .
چهارم - صلاحیت دادگاههای اداری برای حل اختلاف : این عنصر نیز همانند عنصر قبلی از آثار قراردادهای اداری است و به عنوان عنصری كه ما را در شناخت قراردادهای اداری كمك كند از اهمیت چندانی برخوردار نیست .
ضمن اینكه در حقوق ایران ، اگر چه در موارد بسیار نادر ممكن است موضوع اختلاف قراردادی بین اشخاص با دستگاههای دولتی ( آنهم در صورتی كه شاكی ،طرف خصوصی باشد نه دولت )به دیوان عدالت اداری ارجاع داده شود ولی حقیقتاً هنوز چنین نظامی كه صلاحیت اختصاصی برای رسیدگی به اختلافهای قراردادی بین دولت و اشخاص را داشته باشد ، ایجاد نشده است . در حال حاضر به همه قراردادهای دولتی در دادگاههای عمومی رسیدگی مىشود . این مىتواند یكی از نواقص نظام قضایی باشد كه جا دارد برای آن چاره ای اندیشیده شود . در صورت تشكیل دادگاههای اختصاصی ، ضمن سرعت دادن به حل اختلافات و جلوگیری از هدر دادن فرصتها و متوقف ماندن پروژه ها كه بعضاً منجر به خسارتهای جبران ناپذیری برای دولت مىشود ؛ در رشد و توسعه قواعد حقوقی حاكم بر قراردادهای دولتی نیز كمك شایانی خواهد كرد .

با توجه به تعریف و عناصر ذكر شده این نكته روشن مىشود كه تشخیص قراردادهای اداری از غیر اداری كار ساده ای نیست . بلكه در هر مورد باید با در نظر گرفتن جنبه های مختلف از جمله درجه اهمیت هدف عمومی ، قرارداد اداری را از غیر اداری باز شناخت . با این حال معیار عینی دیگری كه برای تشخیص قراردادهای اداری وجود دارد ، فهرست قراردادهایی هستند كه در قوانین مختلف از آنها نام برده شده است . آقای دكتر انصاری ، به آن دسته از قراردادهایی كه مصادیقی از آنها در قوانین مختلف ذكر شده اند ، عنوان عقود معین اداری نام نهاده است . اقسام قراردادهای اداری عبارتند از :
اقسام قراردادهای اداری
عقود معین اداری : مثل عقد امتیاز ، عقد مقاطعه امور عمومی ( پیمانكاری ساختمانی ، مقاطعه ملزومات ، مقاطعه حمل و نقل ) ، قرارداد استخدام دولتی ، عقد قرضه عمومی ، قرارداد آموزشی و تحقیقاتی دولتی ، قراردادهای آبونمان خدمات عمومی (آب و برق و گاز ) ، قرارداد عاملیت امر عمومی ، قرارداد تملك اراضی برای اجرای طرحهای دولتی و نظامی و . . .
عقود غیر معین اداری: سایر قراردادهایی كه توسط دستگاههای دولتی ، مطابق قانون برای هدف عمومی منعقد شود ؛ هر چند از عناوین عقود معین استفاده نشده باشد ، مثل خرید مواد اولیه و آذوقه و تسلیحات از خارج را میتوان به عنوان عقود نامعین اداری نام برد .
حال كه به كمك تعریف و ارائه مصادیقی از قراردادهای اداری تا حدودی با این مفهوم آشنا شدیم ، به كلیاتی از نظام حقوقی حاكم بر قراردادهای دولتی مىپردازیم .
نظام حقوقی قراردادهای دولتی
در بحث پیشین گفتیم كه قراردادهای دولتی ، اعم از اداری یا غیر اداری ، از نظر شكلی تابع تشریفاتی هستند كه موضوع حقوق عمومی است ؛ ولی قراردادهای اداری ، علاوه بر آن ، از نظر ماهوی نیز از قواعد حقوق عمومی تبعیت مىكنند . البته این موضوع به این معنا نیست كه احكام قوانین مدنی و تجاری در قراردادهای اداری قابل اعمال نباشد ، بلكه مطلب آن است كه قراردادهای اداری علاوه بر قوانین مذكور ، از یك سری قواعد اختصاصی دیگری نیز تبعیت مىكنند كه این قواعد در تفسیر و اجرای قراردادها و رسیدگی قضایی نسبت به اختلافات ناشی از آنها از اهمیت بسزایی برخوردارند .
بنابراین نظام حقوقی قراردادهای دولتی در دو بخش قابل مطالعه مىباشند :
اول قواعد شكلی كه شامل تشریفات قبل از انعقاد و تشریفات حین انعقاد مىشود
دوم قواعد ماهوی ، كه ناظر بر حقوق ترجیحی و حقوق اقتداری دولت و احكام عادی مدنی و تجارت مىباشد .
در اینجا ، در مورد هر بخش توضیحاتی ارائه خواهد شد :
اول - قواعد شكلی انعقاد قرارداد :
تشریفات قبل از انعقاد:
در قراردادهای خصوصی آزادی اراده طرفین جز در موارد استثنایی ، یك اصل است . طبق ماده 10 قانون مدنی قراردادهای خصوصی تا جایی كه مخالف قانون نباشد معتبر است . اما مدیران دستگاههای دولتی نماینده اداره متبوع خود هستند نه مالك آنچه تحت اداره آنهاست . مدیر یا رئیس ، مالك اموال اداره تحت مدیریت خود نیست . نماینده فقط همان اختیاری را دارد كه قانون به او اعطا كرده و به رسمیت شناخته باشد است . در اینجا اصل بر آزادی اراده نیست . زیرا ، ریاست غیر از مالكیت است . به این ترتیب انعقاد معاملات دولتی از جهات مختلف با محدودیتها ، ممنوعیتها و رعایت تشریفات متعددی روبروست .

این ممنوعیتها و محدودیتها در قوانین پراكنده و مرتبط با هر موضوع ذكر شده اند ، كه ذیلاً به مواردی از آنها اشاره مىكنیم :
1. محدودیتها : انعقاد قراردادهای دولتی از محدودیتهای مختلفی برخوردارند . از جمله این محدودیتها عبارتند از : محدودیت در انتخاب طرف قرارداد ؛ مثل ماده 16 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت كه نیروهای مسلح را مكلف كرده است مهمات و تجهیزات خود را از سازمان صنایع دفاع ، شركت سهامی صنایع الكترونیك و سازمانهای صنایع هوائی و سازمانهای وابسته و یا مورد تائید وزارت دفاع تأمین نمایند . مواد 107 و 108 همان قانون نیز دستگاههای دولتی را ملزم كرده است ، در صورت وجود دانش فنی مورد نیاز یا تولید داخلی مواد پرتوزا یا دستگاههای مرتبط با پرتوهای یون ساز یا غیر یون ساز آن را حسب مورد از صاحبان این دانش یا سازنده داخلی خریداری نمایند و حق خرید آنها را از فروشنده خارجی ندارند . همچنین ، لزوم رعایت تشریفات مزایده و مناقصه و ممنوعیت مداخله كارمندان دولت در معاملات دولتی نیز از موارد محدودیت در انتخاب طرف قرارداد برای دستگاههای دولتی به شمار مىروند . محدودیت در شكل ( نوع ) قرارداد ؛ به این معنا كه در مواردی شكل و نوع قرارداد در خود قوانین ذكر شده و نمایندگان دولت حق انتخاب شكل دیگری از قرارداد را ندارند . به عنوان مثال مطابق بندهای الف و ب ماده 88 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت ، دستگاههای دولتی مجازند ارائه خدمات اشاره شده در این ماده را فقط در سه روش خرید خدمات از بخش غیر دولتی ، مشاركت با بخش غیر دولتی یا واگذاری مدیریت به بخش غیر دولتی آن هم صرفاً به اشخاصی كه دارای صلاحیت فنی و اخلاقی و پروانه فعالیت از مراجع ذیربط باشند ؛ به بخش خصوصی واگذار نمایند . محدودیت در مدت قرارداد ؛ این محدودیت نیز در قوانین مختلف ذكر شده است . مثلاً به موجب ماده 37 قانون ارتش جمهوری اسلامی و ماده 24 قانون مقررات استخدامی سپاه و آئین نامه مربوطه و مقررات مشابه در نیروی انتظامی ، خرید خدمات اشخاص فقط برای مدت محدود و حداكثر تا یك سال كه بیش از دو بار دیگر قابل تمدید نخواهد بود ؛ مجاز شمرده شده است . مثال دیگر ، بند ب الحاقی ماده 86 قانون وصول برخی درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مىباشد . به موجب این بند اجاره دادن ساختمانها و امكانات دولتی به بخش خصوصی ، با رعایت شرایط مندرج در این بند فقط تا مدت یك سال یا كمتر مجاز شمرده شده است

2. ممنوعیتها : دستگاههای دولتی در مواردی از انجام بعضی از معاملات ممنوع هستند . دریافت هدایا و كمكهای نقدی یا غیر نقدی ( موضوع ماده 4 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت ) ، خرید اتومبیلهای خارجی و خرید یا اجاره هواپیما ، خرید و فروشهای كالاهای داخلی و خارجی و صادرات و واردات این نوع كالاها برای دستگاههایی كه فعالیت بازرگانی جزو وظایف آنها نیست ؛ ( موضوع مواد 30 ، 31 و 50 قانون مذكور) از جمله موارد ممنوعیتهای قانونی دستگاههای دولتی به شمار مىروند . بعلاوه ، صلاحیتهای اداری هرگز از حقوقی نیستند كه دارنده آن بتواند آن را به دیگری واگذار نماید ، مگر در مواردی كه قانون چنین اجازه ای را داده باشد . عدم قابلیت واگذاری صلاحیت به غیر ، یك اصل و قاعده حقوق اداری است .
3. قراردادهای تابع تصویب: تعداد مواردی كه انجام معامله مشروط به تصویب مراجع خاصی مىباشد ، كم نیستند . در این مورد مىتوان به اصول 77 ، 80 ، 81 ، 82 ، 83 و 139 قانون اساسی به ترتیب در مورد لزوم تصویب عهدنامه ها و قراردادهای راجع به گرفتن و دادن وام یا كمكهای بلاعوض داخلی یا خارجی ، دادن امتیاز تشكیل شركت به خارجیان ، استخدام كارشناسان خارجی ، فروش نفایس ملی و صلح دعاوی استناد كرد كه تصویب آنها حسب مورد بر عهده مجلس شورای اسلامی یا هیات وزیران است . صلح دعوی در صورتی كه طرف اختلاف ایرانی باشد ، باید به تصویب هیات وزیران و چنانچه طرف دعوی خارجی باشد ،به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد . تلقی این گونه موارد به عنوان تشریفات قبل از تصویب به خاطر آن است كه این گونه قراردادها بدون تصویب منعقد نمیگردند و حتی در صورت امضای آنها موجب تعهدی حقوقی برای دولت نخواهند شد .
بعلاوه ، به موجب مقررات مختلف ، از جمله قانون محاسبات عمومی و قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت ، واگذاری یا فروش اراضی و املاك دولت در مواردی موكول به تصویب هیأت وزیران است . ضمن اینكه در مورد اراضی نیروهای مسلح ، تصویب فرمانده معظم كل قوا نیز از تشریفات ضروری برای واگذاری اراضی محسوب مىگردد . بعضاً در مورد معاملات شركتهای دولتی ، تصویب هیأت مدیره و در مورد معاملات شهرداریها ، تصویب شورای شهر ضروری است .
4. وجود اعتبار مصوب: دستگاههای دولتی باید در حدود اعتبارات مصوب برای دولت ایجاد تعهد نمایند . تعهد مازاد بر اعتبار مصوب موجب مسئولیت و تخلف مرتكب خواهد شد .
5. رعایت تشریفات مزایده و مناقصه: لزوم رعایت تشریفات مزایده و مناقصه چیزی است كه برای همگان واضح و روشن است . مزایده و مناقصه نه تنها باعث محدودیت در انتخاب طرف قرارداد مىشود ؛ بلكه ، موجب محدودیت آزادی اراده طرف دولتی در تعیین قیمت مورد معامله یا موضوع قرارداد نیز خواهد شد .
6. مشورتهای اجباری قبل از انعقاد قرارداد: در قراردادهای خصوصی ، استفاده از نظر مشورتی ، یك اقدام احتیاطی برای رعایت منافع و مصالح فرد است ؛ ولی استفاده از آن اجباری نیست . در حالیكه دولت در مواردی بدون جلب نظر كمیسیون مربوط یا اخذ نظر كارشناس رسمی ، حق امضای قرارداد را ندارد . به عنوان مثال به موجب تبصره 4 بند د ماده 88 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت ، تعیین میزان اجاره بها و قیمت گذاری اموال منقول و غیر منقول ، با جلب نظر سه نفر از كارشناسان رسمی دادگستری ممكن خواهد بود . تصویب اسقاطی یا مازاد بر نیاز بودن اموال منقول در كمیسیون مربوطه نیز از موارد ضرورت اخذ مشورت اجباری قبل از انجام معامله به شمار مىرود .

تشریفات حین انعقاد :
1. وجود شرایط صحت معاملات : قراردادهای دولتی ، مانند سایر قراردادهای خصوصی باید از شرایط اساسی برای صحت معاملات برخوردار باشند . از این حیث تفاوتی بین قراردادهای دولتی با غیر دولتی وجود ندارد . اما وجود این شرایط برای معاملات دولتی شرط كافی نیست . بلكه اثبات و احراز شرایط اختصاصی دیگری نیز ضروری است .
2. صلاحیت دستگاه اداری : دستگاههای اداری صلاحیت انعقاد هر قراردادی را ندارند ؛ بلكه در چارچوب اهداف ، ماموریتها و وظایف سازمانی خود مىتوانند به انعقاد قرارداد مبادرت نمایند . به عنوان مثال اقدام بعضی از دستگاههای دولتی كه در زمان جنگ خلیج فارس ( اشغال كویت توسط رژیم بعث عراق ) با استفاده از بودجه عمومی و دولتی مبادرت به خرید و فروش اتومبیلهای شهروندان عراقی نمودند ، اگر چه برای دستگاه اداری مربوط سودآوری هم داشت ؛ ولی مغایر قانون تلقی مىشد . همچنین ، نمیتوان وزارت نیرو را مجاز دانست كه قرارداد احداث اتوبان را منعقد نماید و بالعكس وزارت راه و ترابری را مجاز دانست كه قرارداد احداث نیروگاه برق را امضاء كند .
در بحث صلاحیت اداری ذكر این نكته ضروری است كه دستگاه اداری باید شخصیت حقوقی لازم برای عقد قرارداد را داشته باشد . به عنوان مثال دانشگاه امام حسین (ع) مطابق اساسنامه مصوب خود از شخصیت حقوقی مستقل برخوردار است ؛ ولی نمیتوان مدیریت لجستیك و پشتیبانی این دانشگاه را واجد شخصیت حقوقی لازم برای انعقاد قرارداد دانست ، مگر در حدودی كه مقام صلاحیتدار دانشگاه به آن تفویض اختیار كرده باشد .

3. صلاحیت مقام اداری : برای صحت معاملات در قراردادهای خصوصی ، داشتن اهلیت از شرایط اساسی است . ولی در قراردادهای دولتی ، علاوه بر اهلیت ، صلاحیت مقام اداری نیز از شرایط اساسی درستی معامله به شمار مىآید . در قراردادهای دولتی بحث اهلیت كمتر مبتلا به است . زیرا كاركنان دولت با داشتن یك سری شرایط خاص به استخدام درآمده اند و فقدان اهلیت (مگر در موارد استثنایی مثل محجور شدن به دلیل عارضه جنون در حین خدمت ) معمولاً مطرح نمىشود .
مسئله اهلیت از امور وابسته به شخصیت انسان است در حالی كه صلاحیت از مقوله نیابت و نمایندگی است . مقام اداری برای انعقاد هر قرارداد باید به این نكته توجه كند كه آیا از نظر قانون اختیار انتخاب طرف قرارداد یا تعیین مبلغ قرارداد یا اختیار ایجاد تعهد برای دستگاه دولتی را دارد یا نه ؟ در اینجا اصل بر آزادی اراده مقام اداری نیست ؛ بلكه مقام اداری تا آن حد اختیار دارد كه قانون به وی اعطا كرده است .
4. كتبی بودن قرارداد : كتبی بودن قراردادهای دولتی ، از شرایط اجتناب نا پذیر و از لوازم نظام اداری و بروكراسی است . اگر چه در حقوق خصوصی ، هر قراردادی ممكن است به ایجاب و قبول ، حتی با لفظ و بدون اینكه نوشته ای رد و بدل گردد ؛ منعقد گردد ؛ ولی كتبی بودن قرارداد در نظام حقوق اداری از ضروریات غیر قابل انكار است . هر چند در معاملات جزئی مثل خرید اقلام مصرفی و كم ارزش ، نوشتن قرارداد به معنی اخص كلمه ضروری نیست ؛ با این حال هزینه كردن تنخواه دولتی در جهت مصارف مورد نیاز ، مستلزم ارائه فاكتورهای مربوطه است كه عملاً توافقات روزمره را به شكل كتبی منعكس خواهد كرد .

5. اخذ تضمین مناسب : دستگاههای اداری مكلفند به منظور حفظ منافع دولت و بیت المال و برای اطمینان از اجرای تعهدات و تأمین پیش پرداختها ، تضمین مناسب از طرفهای قراردادهای دولتی اخذ نمایند . تكلیف به اخذ تضمین و نوع تضمینات قابل قبول ، در ماده 6 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت و آئین نامه اجرایی این ماده ذكر شده است .
6. ذكر شرایط اجباری: هر قراردادی حاصل توافق دو اراده است . شرایط مورد نظر طرفین علی الاصول با اراده آزاد خودشان تعیین مىگردد . ولی ذكر بعضی از شرایط در قراردادهای دولتی ، از وظایف اشخاص حقیقی نماینده دولت مىباشد . به عنوان مثال ذكر شرط التزام طرف قرارداد به بیمه نمودن كارگران خود ، لزوم رعایت مقررات حفاظتی و ایمنی از طرف پیمانكار ، پرداخت كسورات قانونی و موارد دیگر از جمله شروطی هستند كه باید در قراردادهای دولتی قید گردند . امروزه بسیاری از دستگاههای دولتی استفاده از نمونه قراردادهای از قبل نوشته شده را برای ادارات تابعه خود اجباری كرده اند . در این نمونه قراردادها ، شرایط اجباری به طور یكسان درج شده اند .

دوم - قواعد ماهوی :
1. قواعد ترجیحی: طبع ترجیحی قراردادهای اداری ایجاب مىكند ، برخی احكام حقوقی ، كه در قراردادهای خصوصی غیر متعارف است ، نسبت به این قراردادها اعمال گردد . منشأ حق ترجیحی دولت در قراردادهای اداری ، به خاطر تأمین منافع عمومی است كه هدف قراردادهای دولتی مىباشد . زیرا منافع خصوصی تا آنجا محترم است كه ضرری به منافع عمومی نرساند . وقتی پای منافع عمومی در میان باشد ، اصل برابری طرفین قرارداد كه از قواعد حقوق مدنی است ، دچار استثناء مىگردد . برخی از این حقوق ترجیحی عبارتند از :
1-1 فسخ یك جانبه به علت تخلف ( تقصیر ، تأخیر): در حقوق خصوصی ، مطابق مواد 237 و 238 و 239 قانون مدنی ، صِرف تخلف از انجام تعهد موجب حق فسخ برای طرف مقابل نمىشود . بلكه متعهد له مىتواند از دادگاه الزام و اجبار متعهد را به انجام تعهد بخواهد . فقط در صورتی كه اجبار متعهد ممكن نباشد و تعهد نیز از جمله اموری نباشد كه توسط شخص ثالث یا خود متعهد له انجام شود ، در این صورت متعهد له مىتواند با رجوع به دادگاه ، قرارداد را فسخ نماید . اما در حقوق عمومی راجع به قراردادهای اداری ، طی كردن چنین روند طولانی لازم نیست . دولت بدون الزام به مراجعه به دادگاه مىتواند به استناد تخلف متعهد یا تقصیر او یا تأخیر در انجام تعهد ، قرارداد را فسخ نماید . در این صورت ، چنانچه طرف مقابل مدعی عهدم تخلف از مفاد قرارداد باشد ،حق دارد برای اثبات ادعای خود به دادگاه صلاحت دار مراجعه كرده و دادخواهی نماید .

2-1 حق تعلیق قرارداد : در قراردادهای خصوصی ، تعلیق قرارداد برای مدت محدود و معین ، مشروط به حدوث شرایط فورس ماژور (مثل وقوع جنگ و زلزله و شورشها و انقلابهایی كه شدیداً مانع اجرای قرارداد گردد ) مىباشد . اما حق تعلیق قرارداد از طرف دولت ، محدود به شرایط فورس ماژور نیست . تعلیق قرارداد ، در شرایط خاص كه مقتضیات اداری ایجاب كند ، از حقوق ترجیحی دولت نسبت به طرف خصوصی قرارداد مىباشد .
3-1 حق افزایش یا كاهش جزئی میزان قرارداد : حق افزایش یا كاهش جزئی میزان قرارداد ، در بسیاری از قراردادهای خصوصی نیز ذكر مىشود . این موضوع در شرایط عمومی پیمان و غالب نمونه قراردادهای دولتی نیز ذكر شده است . هر چند عدم ذكر آن مانع اعمال این حق ترجیحی برای دولت نخواهد بود .
در مجموع ، برای اینكه طرف قرارداد نیز نسبت به تكالیف خود آشنا باشد ، بهتر آن است كه قواعد ترجیحی به عنوان شروط اجباری در همه قراردادهای دولتی ذكر شوند .
2. قواعد اقتداری :قواعد اقتداری در قراردادهای دولتی ، از اعمال حاكمیت دولت محسوب مىشود . هر چند منشاء چنین حقی ، همان برتری منافع عمومی نسبت به منافع خصوصی است . دولت در مواردی برای اجرای طرحهای عمرانی ، بدون رضایت مالكین اقدام به تملك املاك و اراضی واقع در طرح مىكند . چنین اختیاری را دیگر نمىتوان حق ترجیحی نامید . بلكه فقط در پرتو اقتدار حاكمیت قابل توجیه است .
1-2 فسخ به علت مقتضیات اداری : پیشتر گفتیم كه در صورت تخلف طرف قرارداد ، دولت حق فسخ قرارداد را دارد . اما فسخ قرارداد حتی بدون تخلف طرف قرارداد ، از قواعد اقتداری دولت محسوب مىشود كه به لحاظ مقتضیات اداری صورت مىگیرد . النهایه ، دولت در چنین اقدامی باید خسارت طرف مقابل را جبران كند . فرض كنید یكی از نیروهای مسلح احداث مجموعه ورزشی و سواركاری را به سرمایه گذار خصوصی واگذار نموده و به موجب این قرارداد مقرر شده است كه تا 40 سال بهره برداری از این باشگاه با سرمایه گذار باشد . حال 10 سال از این مدت نگذشته و سرمایه گذار نیز طبق مفاد قرارداد به تمام تعهدات خویش عمل كرده است . ولی شرایط و نیازهای اداری به گونه ای است كه آن نیرو باید به قرارداد خاتمه دهد و خود اداره و بهره برداری از مجموعه ورزشی را بر عهده بگیرد . در چنین اوضاع و احوالی طرف دولتی قرارداد مىتواند نسبت به فسخ و خاتمه دادن به قرارداد اقدام نماید ولی باید خسارت طرف مقابل را طبق نظر كارشناس پرداخت نماید .


2-2 حق گسترش قلمرو نفوذ قرارداد به غیر متعاقدین : مطابق یكی از اصول مسلم حقوق مدنی ، قراردادها فقط در باره اشخاصی كه در تنظیم آن دخالت داشته اند و قائم مقام آنان معتبر است . اما در قراردادهای دولتی ، گاهی قلمرو نفوذ آن نسبت به اشخاص ثالث نیز تسرّی داده مىشود . نمونه بارز این موضوع ، راجع به مطالبه هزینه های تحصیلی دانشجویانی است كه از بورس تحصیلی استفاده كرده اند ؛ ولی به تعهدات خود عمل ننموده اند . به موجب ماده 34 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت ، به وزارتین بهداشت و درمان و آموزش پزشكی و علوم و تحقیقات و فن آوری اجازه داده شد ، كلیه هزینه های پرداخت شده به دانشجو را به نرخ روز از دانشجو یا ضامن وی دریافت كنند . این در حالی است كه وزارتخانه های مذكور مطابق قراردادهای رسمی فقط به میزان مندرج در اسناد مذكور حق مطالبه داشتند و ضامن های دانشجویان نیز فقط تا میزان معینی را ضمانت كرده بودند . ولی به موجب قانون مذكور كه به گذشته نیز بر مىگردد ، به این وزارتخانه ها حق داده شد ، كلیه هزینه های پرداخت شده را به نرخ روز حتی از ضامن ، مطالبه نماید .
3-2 حق جانشینی : حق جانشینی به این معنا است كه در مواردی دولت ادامه اجرای پروژه موضوع یك قرارداد را خود بر عهده بگیرد و تمام هزینه های انجام شده را به حساب پیمانكار منظور نماید . در اینجا قرارداد فسخ نمیشود ؛ بلكه دولت انجام تعهدات طرف مقابل را خود بر عهده مىگیرد .
3. احكام عادی : قراردادهای دولتی ، همانند سایر قراردادهای خصوصی ، تابع احكام قوانین مدنی و تجارت نیز مىباشند . آنچه در مورد قواعد ترجیحی و اقتداری دولت گفته شد ، از احكام خاصه قراردادهای دولتی به شمار مىروند . به عبارت دیگر این قواعد جایگاهی در قراردادهای خصوصی ندارند ، ولی قراردادهای دولتی علاوه بر قواعد ترجیحی و اقتداری ، تابع احكام قراردادهای خصوصی ( من جمله قواعد حقوق مدنی یا تجارت ) نیز میباشند .

منبع:www.irbar.com

طعم عدالت را روزی خواهم چشید که ساعتی خرد با خدا گفتوگو کنم
یافتن تمامی ارسال های این کاربر
نقل قول این ارسال در یک پاسخ

ارسال پاسخ 


موضوع های مرتبط با این موضوع...
موضوع: نویسنده پاسخ بازدید: آخرین ارسال
  نکاتی در رابطه با حقوق ثبت علامات تجاری vakilara 0 263 05-03-2014 09:01 AM
آخرین ارسال: vakilara
  یه نمونه سوالات حقوق تجارت بهمن طهماسب پور 3 2,741 12-08-2013 01:04 PM
آخرین ارسال: isam
  دانلود کتاب PDF حقوق بازرگانی و داد و ستد حکمت 0 908 10-29-2013 10:01 PM
آخرین ارسال: حکمت
  حقوق و مسئوليت‌هاي تاجر بودن homayeshiraz 0 709 08-18-2013 10:29 AM
آخرین ارسال: homayeshiraz
  با انتقال سرقفلي و يا حقوق صنفي، لزوماً علامت تجاري منتقل نمي‌گردد homayeshiraz 0 339 08-16-2013 12:07 AM
آخرین ارسال: homayeshiraz
  قلمرو مسئولیت تضامنی در حقوق ایران- دکتر خلیل شهنایی شادکام 0 865 06-06-2013 05:00 AM
آخرین ارسال: شادکام
  سی دی های آموزش صوتی حقوق reza60001 0 585 05-04-2013 01:30 PM
آخرین ارسال: reza60001
  بررسي اسناد تجاري در حقوق تجارت ايران شادکام 0 720 05-02-2013 05:23 PM
آخرین ارسال: شادکام
  حقوق تجارت الکترونیک taymaz 0 1,087 02-07-2012 09:44 PM
آخرین ارسال: taymaz
  حقوق مالکیت معنوی در نوآوری و تجارت بین المللی نقش اساسی دارد Navaie 0 1,362 10-29-2011 11:20 PM
آخرین ارسال: Navaie

پرش به انجمن:


کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان