امتیاز موضوع:
  • 0 رای - 0 میانگین
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
قاچاق بین المللی مواد مخدر و حقوق بین الملل
#1
محتویات پیش گفتار
آنچه پیش رو دارید تلخیص پایان نامه قاچاق بین المللی موادمخدر است که در رشته حقوق بین الملل جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد در سال ۷۹ تدوین گردیده است.
پایان نامه موصوف با بازنگری توسط ستاد مبارزه با موادمخدر در ۳۵۷ صفحه به چاپ رسیده و به وضعیت تاریخی, سیاسی, حقوقی, تولید , توزیع و ابعاد ملی و جهانی پدیده موادمخدر، ترانزیت و قاچاق بین المللی آن پرداخته شده است.
در مجموعه حاضر موارد فوق و تحولات حقوقی و اقدامات بین المللی, تلاش‌های جهانی علیه قاچاق و سوء مصرف موادمخدر و مهمترین چالش‌های فرا روی جمهوری اسلامی ایران در مبارزه با ترانزیت موادمخدر و راه کارهای پیشگیرانه بین المللی به اختصار مورد بحث قرار گرفته و در ۵۱ صفحه تقدیم می‌گردد, تا چه افتد و چه در نظر آید. از نویسنده اثر، آقای علی مرتضوی بسیار سپاسگزارم.
محمد علی زکریایی مدیر کل مرکز تحقیقات , آموزش و فن آوری

طرح مساله
موادمخدر به عنوان یک بلای اجتماعی، پدیده شوم و خانمان سوز و بلیه بزرگ جهانی مطرح شده است. جامعه بشری از پیدایش تاکنون با بلاها و بحران‌های مختلفی مواجه بوده که بعضی از آنها موجودیت و بقای انسان‌ها را در معرض تهدید قرار داده و برخی نقشه جغرافیایی و سیاسی جهان را دستخوش تغییر و تحول نموده است.
مساله موادمخدر و استعمال تریاک در همه کشورها پیشینه تاریخی دارد ولیکن آنچه این پدیده را به عنوان بلیه جهانی، تهدیدکننده امنیت ملی و بین المللی و عامل تاثیرگذار بر سلامت فکری، جسمی و اخلاقی انسان‌ها تبدیل کرده، قاچاق بین المللی آن، گسترش این تجارت سیاه مرگبار و سوء مصرف آن در جهان است.تجارت بین المللی انواع موادمخدر پس از تجارت سلاح و مهمات، پرسودترین معامله جهانی است.[۱] لذا در فرآیند اقتصاد جهانی، جایگاه قاچاق موادمخدر را نمی‌توان نادیده گرفت و تداوم این تجارت به تقاضای مصرف آن بستگی دارد. هرچه تقاضای سوء مصرف موادمخدر افزایش یابد، بازار سیاه این تجارت مرگبار نیز رونق خواهد یافت.
علی رغم وجود کنوانسیون‌های بین المللی ، تلاش‌های جامعه جهانی و سازمان‌های بین المللی ، قاچاق بین المللی موادمخدر گسترش روزافزون یافته و اقدامات ملی کشورها در مقابله با این پدیده و مبارزه با ترانزیت آن نتیجه بخش نبوده است.نگارنده در این اثر تلاش نموده با تحلیل ابعاد تاریخی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی موادمخدر، ترسیم وضعیت این پدیده به لحاظ ترانزیت و قاچاق بین المللی آن در جهان، اقدامات ملی و بین المللی دولتها و
سازمان‌ها و به طور کلی، اراده بین المللی در مبارزه با معضل موادمخدر را مورد بررسی قرار داده و باتوجه به خاصیت تهدیدکنندگی آن، ضرورت اتخاذ استراتژی موثر ملی و همکاری‌های بین المللی و هماهنگی برنامه ملی کشورها را تبیین و مکانیزم‌های پیشگیرانه بین المللی برای مهار و کاهش عرضه و تقاضای غیرمجاز و سوء مصرف موادمخدر را مطرح و یافته‌های خود را برای مقابله با این پدیده در داخل کشور ارایه نماید.
تعاریف
=== ماده مخدر===[۲]
مخدر در لغت، به معنای مادهای سست کننده است و آنچه اعصاب را سست و بیحس می‌کند[۳] و به طور ویژه به مادهای اطلاق می‌گردد که موجب اختلال در حرکات ارادی و عدم تعادل رفتاری و تغییرات جسمی در افراد می‌شود.

اعتیاد
اعتیاد به موادمخدر، مسمومیت حاد یا مزمنی است که مضر به حال شخص و اجتماع بوده و زاییده مصرف داروی طبیعی یا صنعتی به شمار می‌رود. خصوصیات این حالت عبارتند از وجود تمنا و احتیاج به ادامه استعمال۳، گرایش و علاقه شدید به ازدیاد مصرف و وابستگی روانی و جسمانی به آن دارد.

سوءمصرف موادمخدر
عبارت است از استفاده غیرمجاز از هرگونه موادمخدر ممنوعه و مواد تحت کنترل کنوانسیون‌های سازمان ملل متحد مصوب ۱۹۶۱ و ۱۹۷۱ با هدف غیر درمانی و بدون مجوز پزشکی .[۴]
==دسته بندی انواع موادمخدر==[۵]

مواد افیونی
موادی که از گیاه خشخاش و بوته کوکا به دست می‌آیند، در گروه مواد افیونی[۶] جای گرفتهاند و معروف‌ترین آن‌ها تریاک (Opium)،مرفین [۷](Morphine)، هرویین (Heroine)، کدیین (Codeine) و کوکایین هستند .[۸]

مواد کانابیس
به فرآورده‌های گیاه شاهدانه (Gallow) مواد کانابیس گفته می‌شود و حشیش (Cheras) و ماری جوانا دو ماده تخدیرکنندهاین گروه هستند.
مواد روان گردان
مواد روان گردان یا سایکوتروپ فرآورده‌های دارویی، شیمیایی و صنعتی هستند که برروی سیستم اعصاب مرکزی بدن تاثیر می‌گذارند و به سه دسته مواد توهمزا (هالوسینوژن‌ها)، مواد محرک و توان افزا
نوع دیگر را می‌توان نام برد که عمدتا مصرف دارویی و پزشکی و آثار تجدیدکننده دارد که مصرف مکرر و طولانی آن اعتیادآور است.
(آمفتامین‌ها) و مواد آرامبخش و بیحس کننده (باربیتوریت‌ها و بنزودیازپین‌ها) تقسیم می‌شوند.[۹]

سیر تاریخی موادمخدر
از گذشته‌های دور، تریاک به عنوان دارو برای تسکین و التیام درد و وسیلهای برای لذت و فرار از ناراحتی مورد استفاده قرار می‌گرفته است.[۱۰] اندیشمندان یونانی حدود ۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح از تاثیرات طبی تریاک سخن گفتهاند و گل خشخاش را جزء گل‌های زینتی دانستهاند.[۱۱] محمد زکریای رازی، دانشمند و پزشک ایرانی قرن سوم و چهارم نیز از تریاک، خشخاش و شاهدانه به عنوان دارو برای معالجه بیماران استفاده می‌کرده است.[۱۲] نخستین نشانه استعمار در چین با سوداگری تریاک توسط انگلیسیها آغاز شد. در ایران نیز استعمار بریتانیا پایهگذار و مروج موادمخدر بوده و از عصر صفوی کشت خشخاش و استعمال تریاک رواج یافته است.در قرن گذشته، پدیده موادمخدر و گسترش انواع آن به عنوان یک معضل اجتماعی، سیاسی و اخیرا به عنوان یک بحران در صحنه بین المللی و در سطح کشورها در دستور کار قرار گرفته است.در دوران استعمار نو تجارت موادمخدر به منظور تداوم سلطه بر مستعمرات، جلوه دیگری یافته و از ابزارهای ضد فرهنگی برای تحمیق و ترفندهای درمانی، حربه‌های اقتصادی استفاده شده و دامنه این طرح‌ها به تهاجم نظامی نیز کشیده شده است .[۱۳]
نقش دولتها و قدرت‌های بزرگ در دهه‌های اخیر در گسترش موادمخدر در جهان و فراهم کردن زمینه‌های قاچاق و ترانزیت آن در صحنه بین الملل ، این پدیده را به یک بلیه جهانی و معضل ملی در سطح کشورها تبدیل کرده و جنگهای تریاک به صورت پنهان، بشر را در معرض تهدید قرار داده است.

وضعیت کلی تولید و مصرف موادمخدر در جهان
از سال ۱۹۸۵ به بعد کشت غیرمجاز کوکا و خشخاش افزایش یافته و تا سال ۱۹۹۶ مساحت زمین‌های زیر کشت این مواد در سطح جهان به ۲۸۰/۰۰۰/ هکتار رسیده است .[۱۴] برابر آمار و گزارشات منتشر شده ۳۴ درصد کشت غیرقانونی خشخاش در سطح جهان تنها در دو کشور افغانستان[۱۵] و میانمار (برمه) صورت می‌گیرد و تقریبا %۹۰ تریاک مصرفی در سطح جهان در دو منطقه موسوم به هلال طلایی و مثلث طلایی تولید و استحصال می‌گردد.[۱۶] در کشورهای پرو، بولیوی و کلمبیا بیشترین بوته کوکا کشت می‌شود و به طور کلی %۹۸ تولید کوکای جهان به این سه کشور اختصاص یافته است.تولید تریاک در مناطق مثلث و هلال طلایی از سال ۱۹۹۰ به بعد سیر صعودی داشته است[۱۷] در سایر کشورهای جهان از
جمله استرالیا، فرانسه، هند، اسپانیا، ترکیه و... نیز وسعت زمین‌های زیرکشت و تولید موادمخدر از سال ۱۹۹۰ به بعد افزایش یافته است .[۱۸]
براساس آمار ارایه شده ازUNDCP2 میزان مصرف غیرقانونی موادمخدر نیز روبه افزایش است. این میزان نسبت به جمعیت جهان %۳/۳ تا %۴/۱ (نرخ شیوع) و %۲/۵ جمعیت جهان کانابیس مصرف می‌کنند که تقریبا ۱۴۰ میلیون نفر از جمعیت جهان را شامل می‌شود. همچنین حدود ۸ میلیون نفر در جهان هرویین و حدود ۱۳ میلیون نفر کوکایین مصرف می‌کنند و به ترتیب کشورهای آمریکای شمالی، اروپا، آمریکای جنوبی و آفریقا در ردهبندی بیشترین سوءمصرف کوکایین قرار می‌گیرند.[۱۹] تولید و سوء مصرف داروهای روان گردان در جهان از اواخر دهه ۸۰ افزایش یافته و تقریبا ۳۰ میلیون نفر جمعیت جهان به این دسته از مواد اعتیاد داشته‌اند.
براساس گزارش مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۸ تعداد معتادان در جهان در دهه ۹۰، ۴۴۵/۶ میلیون نفر گزارش شده که از این تعداد ۲۱۸/۲ میلیون نفر معتاد به مواد مخدر بوده و این رقم %۳/۷۸ این جمعیت را شامل می‌شود و %۳/۹۲ از جمعیت جهان نیز به مواد آرام بخش و بیحس کننده اعتیاد دارند.[۲۰] بررسی‌های انجام شده و آمار رسمی منتشر شده حاکی است که بیش از %۹۴ کل تولید موادمخدر همچنان در آسیا و دو منطقه موسوم به » مثلث طلایی و هلال طلایی« استحصال شده و توسط باندهای مافیایی و قاچاقچیان بین المللی به بازارهای جهانی ترانزیت می‌شود. بعضی از کشورهای آمریکایجنوبی و آسیای میانه نیز در ردیف تولیدکنندگان عمده موادمخدر هستند.کشورهای صنعتی و اروپایی، بازار عمده مصرف غیرقانونی موادمخدر هستند و موادمخدر از کشورهای فقیر و تولیدکننده به مقصد این کشورها به صورت قاچاق ترانزیت می‌شود.
اطلاعات دریافتی از کشورهای اروپایی حاکی از افزایش اعتیاد در بین جوانان است و وضعیت اعتیاد در این کشورها نگران کننده است, چرا که "موادمخدر زندگی انسان‌ها و جوامع را نابود می‌کند، توسعه پایدار انسانی را مخدوش می‌سازد، موجب بروز جرایم می‌گردد، آزادی و رشد جوانان، مهم‌ترین دارایی و ثروت جهانی را خدشهدار می‌سازد و خطر بزرگی برای سلامت و رفاه انسان‌ها، استقلال کشورها، دمکراسی و ثبات ملتها به شمار می‌رود".[۲۱]
کشفیات بین المللی موادمخدر با نگاهی به آمار کشفیات بین المللی می‌توان دریافت که کل کشفیات جهانی کمتر از کشفیات تریاک در جمهوری اسلامی ایران است. همچنین بیشترین کشفیات تریاک در منطقه آسیا نیز در ایران صورت گرفته است .کشفیات هرویین طی سال‌های ۱۹۸۷ الی ۱۹۹۴ روند صعودی داشته. میزان کشفیات این ماده در آمریکا و کانادا و ۱۲ کشور اروپایی از ۲۵۰۹ کیلوگرم در سال ۱۹۸۷ به ۶۰۶۹ کیلوگرم در سال ۱۹۹۳ رسیده و در همین سال آمار کشفیات منتشر شده در جمهوری اسلامی ایران (انواع موادمخدر) بیش از ۱۶۳ تن گزارش شده که حدود ۲۵ تن آن هرویین و مرفین بوده است.[۲۲]
در فاصله سال‌های ۱۹۹۰ الی ۱۹۹۶ بیش از %۷۰ کشفیات تریاک و %۹۰ کل کشفیات مرفین همچنان در ایران انجام گرفته است.[۲۳] دبیرخانه سازمان ملل متحد در گزارش سال ۱۹۹۵ خود اعلام کرد، کل کشفیات دنیا در مورد تریاک کمتر از کشفیات ایران بوده است.
علی رغم پیشرفت کشورهای اروپایی در فنآوری اطلاعاتی و الکترونیکی و پلیسی، آمار کشفیات در جمهوری اسلامی ایران قابل توجه بوده و حکایت از عدم جدیت این کشورها در امر مبارزه با قاچاق بین المللی موادمخدر دارد.

وضعیت موادمخدر در ایران
تاریخچه موادمخدر در ایران
در تاریخ و ادبیات ایران، مبنای دقیق استعمال و ترویج موادمخدر به دست نیامده است، ولیکن برخی نوشته‌ها حمله اعراب به ایران را مبنای ترویج افیون در ایران دانستهاند.[۲۴] همچنین نقل شده که دوکلمه افیون و تریاک از زبان یونانی وارد زبان عربی و فارسی شده است. در کتاب اوستا (ایران باستان) از گیاه کانابیس (شاهدانه) به عنوان یک ماده بیحس کننده نام برده شده، ولیکن ایرانیان در دوران قدیم به موادمخدر معتاد نبودهاند.[۲۵] ابوریحان بیرونی از دانشمندان معاصر ابنسینا در آثار خود به سوءمصرف افیون و خواص اعتیادآور آن اشاره کرده و محمدبن زکریای رازی و ابنسینا به خواص دارویی تریاک آشنا بوده و به عنوان دارو برای مداوای بیماران خود تجویز می‌کرده‌اند.[۲۶]
برخی از شعرا نیز در اشعار خود به افیون، کنار، بنگ و خواص آن اشاره نموده‌اند.[۲۷] در دوران صفویه سوءمصرف موادمخدر شیوع پیدا کرده و در طول ۲۲ سال سلطنت شاهان صفوی، در ایران مصرف تریاک، حشیش و شراب به گونهای گسترش یافته که تولید داخلی، تامین کننده نیاز مصرف کنندگان نبوده است و برای اولین بار شاه طهماسب صفوی ضمن ترک اعتیاد مبارزه با سوءمصرف موادمخدر را در ایران آغاز کرده است.
علی رغم شدت مبارزه با اعتیاد در این دوران مصرف موادمخدر گسترش داشته است. بیشتر اعیان و پولداران به موادمخدر معتاد شده و در قهوهخانه‌ها اقامت داشتند، و وضعیت به گونهای بوده که ایرانی‌ها هر وقت می‌خواسته‌اند کیفور شوند، تریاک می‌کشیده‌اند.[۲۸]
مقارن با سلطنت ناصرالدین شاه قاجار و همراه با ورود انگلیسیها به ایران، استعمال تریاک رسمیت یافته و تصویر شاه بر حقه‌های وافور منقوش گردید، به گونه‌ای که در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی تعداد معتادان به ۱/۵ میلیون نفر، یعنی %۷ کل جمعیت کشور رسیده است . در این دوران، اقتصاد ایران به تریاک وابسته شده و پس از نفت، تریاک مهم‌ترین کالای صادراتی ایران بوده است.[۲۹]
با تشکیل حکومت پهلوی، علی رغم وضع قوانین و تشکیل سازمان مبارزه با موادمخدر، جمعیت معتاد کشور افزایش یافت و سطح زیرکشت تا میزان ۳۳ هزار هکتار در سال ۱۳۵۷ رسید.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز علی رغم این که سالیانه بیش از ۷۰۰ میلیارد تومان صرف مبارزه با قاچاق موادمخدر می‌شود و بیش از چهار هزار میلیارد ریال اعتبار دستگاه‌های اجرایی کشور نیز صرف مبارزه با این پدیده شده، توانمندی قاچاقچیان و شمار معتادان روبه افزونی است. متاسفانه هنوز توفیق کامل در مبارزه با موادمخدر حاصل نشده است. سن اعتیاد در کشور به ۲۸ سال رسیده، %۶۴ جمعیت معتاد کشور، زیر ۳۵ سال و %۱۱ آن بالای ۱۸ سال هستند و هرسال حدود ۲۰۰ تن موادمخدر در ایران مصرف می‌شود.

روند قانون گذاری و مبارزه با موادمخدر
الف - قبل از انقلاب اسلامی
مبارزه با پدیده موادمخدر قبل از انقلاب اسلامی ( از سال ۱۲۸۹ الی ( ۱۳۵۷ به مدت ۶۸ سال فاقد استراتژی مشخص و سیاست مدون بلند مدت بوده و اقدامات و برنامه‌ها متاثر از نگرش و سیاست دولت‌های وقت بوده و تصویب ۵۲ قانون و تصویب نامه و آییننامه در طول این سال‌ها عمدتا در اثر فشارهای بین المللی و اوضاع داخلی صورت گرفته است.پس از کنفرانس شانگهای ۲، در سال ۱۹۱۰) ۱۲۸۹ میلادی) اولین قانون مدون به نام قانون تحدید تریاک توسط مجلس شورای ملی به تصویب رسید. در این قانون هیچ گونه محدودیتی برای کشت خشخاش و تولید تریاک پیشبینی نشده و برای هر مثقال تریاک ۳۰۰دینار مالیات وضع شده است.
-۱ حشمتی - محمد جواد- معاون ستاد مبارزه با موادمخدر - روزنامه انتخاب . 78/4/23
-۲ کنفرانس شانگهای در سال ۱۹۰۹ با شرکت ۱۳کشور از جمله ایران در بندر شانگهای چین تشکیل گردید و با صدور قطعنامه ۸ ماده‌ای پس از ۲۵روز خاتمه یافته است.
با شروع قاچاق کوکایین و مرفین، قانون منع واردات موادمخدر ایران در سال ۱۳۰۱ وضع گردید و در اثر فشارهای بین المللی و محکوم کردن ایران در جامعه ملل [۳۰]، در تیرماه ۱۳۰۷ قانون انحصار دولتی تریاک در ۱۶ ماده تصویب و کشت خشخاش تحت نظارت دولت قرار گرفت و موسسه‌ای به نام موسسه انحصار دولتی تاسیس شد.[۳۱] علی رغم اقدامات انجام شده، صادرات تریاک سیر صعودی داشته و میزان آن از ۲۹۱۵۳۹ کیلوگرم در سال ۱۳۰۸ به ۴۴۸۳۶۲ کیلوگرم در سال ۱۳۱۷ افزایش یافت.
در سال ۱۳۱۲ قانون مجازات مرتکبین قاچاق موادمخدر به تصویب رسید و در سال ۱۳۱۷ تصویب نامه منع کشت خشخاش در ۳۲ منطقه از ایران به مورد اجرا گذاشته شد. در اثر فشارهای بین المللی و واکنشهای داخلی، دولت ایران، رسما در سال ۱۳۲۴ لایحه الحاق بدون قید و شرط ایران به قرارداد بین المللی تریاک را به مجلس برده و با تصویب آن، تصویب نامه منع کشت خشخاش و مبارزه با قاچاق و درمان معتادان را به امضا رسانید. این قانون با روی کارآمدن دولت عبدالحسین هژیر در سال ۱۳۲۶ ملغی وکشت خشخاش قانونی و مجاز اعلام گردید. دوباره در سال ۱۳۳۱ قانون منع تهیه و خرید و فروش موادمخدر و مشروبات الکلی به تصویب مجلس رسید. در آبان ۱۳۳۴ قانون منع کشت خشخاش و استعمال تریاک نیز به تصویب رسیده که در ماده ۱۳ آییننامه اجرایی آن، سازمان مبارزه با تریاک پیشبینی گردید. در همین سال، تولید موادمخدر در ایران ۹۰۰ تن گزارش شده که از این میزان ۱۰۰ تن صادر و۸۰۰ تن در داخل مصرف گردیده است.[۳۲] با تصویب این قانون به مدت ۱۳ سال فعالیت گسترده علیه تولید، قاچاق و سوء مصرف موادمخدر در ایران انجام گرفته است، علی رغم موفقیتهای ظاهری و تعریف و تمجید سازمان‌های بین المللی ، در یک چرخش سریع در سال ۱۳۴۷، قانون اجازه کشت خشخاش و صدور تریاک به تصویب مجلس شورای ملی رسید و همه ساله با تصویب هیات وزیران، بخشی از زمین‌های زراعی به کشت خشخاش اختصاص داده شد. در این سال‌ها انحصار قاچاق موادمخدر در اختیار دربار پهلوی قرار گرفته، اعتیاد و تبعات سوء ناشی از آن گسترش یافت و این وضعیت تا پیروزی انقلاب اسلامی ادامه پیدا کرد.

ب - بعد از انقلاب اسلامی
پیروزی انقلاب اسلامی مردم ایران در بهمن ۱۳۵۷ و تشکیل جمهوری اسلامی، نقطه عطفی در تاریخ مبارزه با پدیده موادمخدر در ایران و جهان محسوب می‌گردد.علی رغم ضرورت ایجاد تحولات و دگرگونیهایی در بخش‌های مهم کشور در ابعاد سیاسی، اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی و تهاجم رژیم عراق در شهریور ۱۳۵۹ و تحمیل جنگ تمام عیار ۸ ساله، موضوع موادمخدر از اولویت خارج نشد و قانون و مقررات و ساختار سازمان مبارزه با موادمخدر مورد بازنگری قرار گرفت.
در تاریخ ۱۳۵۹/۳/۱۹ قانون تشدید مجازات مرتکبین جرایم موادمخدر و اقدامات تامینی، درمانی و اشتغال معتادان، به تصویب شورای انقلاب اسلامی رسید و عملا به کار فروش تریاک به معتادان توسط دولت خاتمه داده شد و کشت خشخاش ممنوع و مصرف موادمخدر جرم تلقی گردید.[۳۳] از سال ۱۳۶۵ مسوولیت مبارزه با موادمخدر به کمیته انقلاب اسلامی واگذار گردید و این نهاد انتظامی ، سلسله اقدامات، عملیات و طرح‌های مبارزه با قاچاق موادمخدر و ترانزیت مواد از طریق ایران را در دستورکار قرار داد و در مجموع باتوجه به شرایط پس از انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی و قاطعیت و سرعت عمل دادگاه‌ها و اقدامات مسلحانه کمیته‌های انقلاب اسلامی، تلاش‌های انجام شده در این مقطع تا حدودی بازدارنده و موثر بود.
سوم آذر ۱۳۶۷ مجمع تشخیص مصلحت نظام، قانون مبارزه با موادمخدر را تصویب کرد[۳۴] و به موجب ماده ۳۳ این قانون، ستاد مبارزه با موادمخدر به ریاست نخستوزیر و با عضویت ۸ وزارتخانه و سازمان، تشکیل گردید۳ و مبارزه با موادمخدر وارد مرحله دیگری شد. شدت عمل، مجازاتهای سنگین (اعدام) و حبسهای طولانی، از ویژگی‌های این قانون بود.

وضعیت اعتیاد در کشور
در یک ارزیابی کلی از سال ۱۲۸۹ تا سال ۱۳۵۷، حمایت پنهان دولتهای قبل از انقلاب اسلامی و کارگزاران حکومتی، به یغما رفتن منابع نفتی توسط کمپانی‌های خارجی، نیاز شدید اقتصاد ایران، قانونی بودن صادرات موادمخدر، عدم توجه به جنبه‌های فرهنگی و اجتماعی این پدیده و نقش مردم و مشارکت دربار با باندهای قاچاق موادمخدر[۳۵] را می‌توان از جمله عوامل گسترش پدیده موادمخدر و اعتیاد در کشور عنوان کرد که اقدامات قانونی و قهریه نیز در کنترل و مهار آن موثر نبوده است.[۳۶] هرچند برای ارایه تصویر جامع و مانع از وضعیت اعتیاد در کشور، آمار و اطلاعات دقیق و کافی دردست نیست, ولیکن می‌توان وضعیت اعتیاد و افراد معتاد را برآورد کرد.آمارهای منتشر شده در سال ۱۳۲۲ تعداد معتادان کشور را یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر اعلام کرده که %۱۰ آن زن و سن افراد معتاد ۱۵ تا ۶۰ سال گزارش شده است. در این سال ۱۳۰۰ شیره کشخانه در ایران فعال بوده و سالیانه حدود ۵۰۰۰ نفر با تریاک خودکشی کردهاند.[۳۷] در سال ۱۳۴۴ دکتر صالح وزیر بهداری وقت ، در نطق خود در مجلس شورای ملی آمار افراد معتاد به تریاک را یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر اعلام کرد. انجمن غیردولتی مبارزه با تریاک و الکل نیز جمعیت افراد معتاد در سال ۱۳۵۹ را بین یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر تا ۳ میلیون نفرگزارش کرد.[۳۸] در اطلاعیه همین انجمن که در سال ۱۳۲۳ در روزنامه اطلاعات شماره ۵۸۶۳ منتشر گردیده تعداد افراد معتاد بالغ بر یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر اعلام شده است.
همچنین روزنامه اطلاعات در سال ۱۳۴۹ در شماره ۱۳۳۸۶ خود آمار معتادان کشور را در فاصله سال‌های ۱۳۴۶ تا ۱۳۴۹ متجاوز از ۲میلیون نفر گزارش کرده و به نقل از پلیس بین الملل [۳۹] در همین سالها (۱۳۴۶) سازمان مبارزه با موادمخدر ایران در بین سازمان‌های متناظر در دنیا از نظر کشف موادمخدر مقام اول را احراز کرده است.[۴۰] ستاد مبارزه با موادمخدر در گزارش سال ۱۳۷۷ خود حداقل معتادان کشور را یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر و حداکثر آن را ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر اعلام کرده که براین اساس، میانگین جامعه معتاد کشور ۲ میلیون و ۵۷۴ هزار نفر بوده و تریاک با %۶۷/۷، هرویین با %۱۲/۲، حشیش با %۷/۳ و مصرف توام مواد مذکور %۱۲/۸ بالاترین آمار مصرف انواع موادمخدر در کشور بوده است. افزایش حجم موادمخدر ترانزیت شده، گسترش شبکه‌های قاچاق و افزایش سطح زیرکشت موادمخدر در افغانستان، تقاضا و مصرف موادمخدر در کشور را افزایش داده و به همان اندازه که کشفیات موادمخدر در سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی روند صعودی داشته، نرخ اعتیاد و آمار افراد معتاد در کشور نیز روبه فزونی بوده است. به گونهای که موادمخدرز بزرگ‌ترین معضلات کشور تلقی شده و خدمت جمهوری اسلامی به اروپاییان بیشتر از خدمت به مردم کشورمان بوده است با وجود آنکه در این رهگذر بیش از ۲۴۰۰ نفر شهید شده‌اند[۴۱]، و سالانه بیش از ۷۰۰ میلیارد تومان صرف مبارزه با قاچاق موادمخدر می‌شود و بیش از چهار هزار میلیارد ریال اعتبارات دستگاه‌های اجرایی کشور نیز صرف مبارزه می‌گردد. از سال ۵۸ تاکنون بیش از ۵۰۰۰ نفر در رابطه با موادمخدر اعدام شدهاند.توانمندی‌های قاچاقچیان و شمار معتادان روبه افزایش و ترانزیت موادمخدر به خارج همچنان ادامه دارد.
آنچه که موادمخدر را امروز به یک معضل تبدیل کرده ریشه در عوامل جغرافیایی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی داخلی و منطقه‌ای دارد؛ قرار گرفتن ایران در کنار افغانستان که %۷۹ تریاک جهان را تامین می‌کند، واقع شدن در مسیر ترانزیت بین المللی قاچاق موادمخدر، فقر، بیکاری و خاصیت دارویی. فراز و نشیب‌های مبارزه با موادمخدر، علی رغم اقدامات قهریه، تلاش دولتها و صرف هزینه‌های انسانی و مادی اعم از فردی و اجتماعی، نتوانسته دامنه شیوع و مصرف موادمخدر را محدود کند و همچنان اعتیاد و قاچاق موادمخدر به عنوان یک مساله لاینحل و تهدید ملی و تشدیدکننده بحران در نسل جوان باقی مانده است. از مجموع ۲ میلیون نفر معتاد در کشور ۲۶۰ هزار نفر آن دانشآموز و دانشجو هستند[۴۲] کشفیات موادمخدر در ایران از ۱۱۰۷۶ کیلوگرم در سال ۱۳۵۸ به۱۸۸۶۹۶ کیلوگرم در سال ۱۳۷۷ رسیده است.[۴۳]

کنترل بین المللی موادمخدر
سیستم کنترل بین المللی موادمخدر تحت مجموعهای از معاهدات و کنوانسیون‌ها قرار دارد که توسط سازمان ملل متحد تصویب شده است وبر اساس آن به دولتها توصیه می‌شود که برتولید و توزیع موادمخدر و داروهای روان گردان نظارت کنند، با اعتیاد و قاچاق موادمخدر مقابله نمایند و تشکیلات و سازمان اجرایی لازم را برای این مهم ایجاد نموده و فعالیت‌های خود را به اطلاع سازمان ملل متحد برسانند. سازمان ملل متحد به منظور هماهنگ کردن تلاشهای بین المللی مبارزه با قاچاق موادمخدر، کمک به پیشگیری از سوءمصرف موادمخدر در جهان و نظارت و کنترل برکشت ، تولید و توزیع موادمخدر با هدف مصرف دارویی در کشورها، پیگیری و نظارت بر اجرای کنوانسیونها و معاهدات بین المللی ، نهادهایی را تاسیس کرده است.

نهادهای اصلی
نهاد کنترلی، نظارتی، مستقل و نیمه قضایی سازمان ملل متحد است که برنحوه اجرای مفاد معاهدات و کنوانسیون‌های بین المللی تهیه شده توسط سازمان ملل متحد نظارت می‌کند و دارای ۱۳ عضو است.
این تشکیلات وظیفه هدایت وکنترل بین المللی موادمخدر را برعهده دارد، برروند تولید، مصرف و قاچاق موادمخدر نظارت نموده و اجرای معاهدات بین المللی کنترل موادمخدر را پیگیری می‌کند و مرکز جهانی تخصصی و اطلاعاتی کنترل بین المللی موادمخدر به شمار می‌رود.همچنین این نهاد مرکزی سازمان ملل، مسوولیت ایجاد همکاری و هماهنگی بین کشورها و هدایت و رهبری همه فعالیتهای سازمان ملل در زمینه مبارزه با موادمخدر را برعهده دارد. . ۴ کمیسیون موادمخدر یکی از کمیته‌های فرعی شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد است که برنحوه اجرای مصوبات و معاهدات سازمان ملل متحد در زمینه مبارزه با موادمخدر نظارت داشته و تعیین می‌کند که دارو یا ماده شیمیایی خاصی در فهرست مواد کنترل شده قرار گیرد یا به فهرست دیگری منتقل شود یا به طورکل از فهرست موادمخدر حذف گردد.
. ۵ شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد این شورا دارای ۵۴ عضو است و شکلدهی سیاست‌های سازمان ملل متحد در زمینه کنترل سوءمصرف موادمخدر یکی از وظایف مهم آن به شمار می‌رود.
این شورا همچنین فعالیت‌های مبارزه با موادمخدر را هماهنگ نموده و طیفی از برنامه‌های اجتماعی و اقتصادی و توصیه‌های لازم را برای دولتها فراهم می‌آورد.

نهادهای فرعی
به جز نهادهای اصلی نظارت و کنترل بین المللی موادمخدر، سایر سازمان‌ها و موسسات وابسته به سازمان ملل متحد هرکدام در حوزه تخصصی خود در امر نظارت،هماهنگی واجرای کنوانسیون‌های بین المللی موادمخدر فعالیت دارند. مهم‌ترین این نهادهای فرعی عبارتند از:
. ۱ سازمان بهداشت جهانی (W.H.O)
این سازمان در راستای تحقق اهداف خود و توسعه و ترویج بهداشت جهانی در جهت کاهش سوءمصرف موادمخدر فعالیت دارد و به موجب مفاد کنوانسیون‌های بین المللی موادمخدر می‌تواند مادهای را به فهرست موادمخدر وارد یا از آن خارج کند.
. ۲ سازمان پلیس جنایی بین المللی (انترپول)
این سازمان با هدف ارتقای سطح همکاری‌های انتظامی و پلیسی در چهارچوب قوانین داخلی کشورها تشکیل شده و یکی از وظایف آن، افزایش توانایی نیروهای عمل کننده هرکشور در جهت مبارزه با موادمخدر و تبادل اطلاعات در مورد افراد، باندها و شبکه‌های بین المللی موادمخدر و پیشگیری از وقوع جرایم بین المللی را برعهده دارد.
. ۳ سازمان گمرکات جهانی (W.C.O)
این سازمان بین المللی در کنار سایر وظایف، در خصوص مقابله با قاچاقچیان و پیشگیری از قاچاق نیز فعالیت دارد و تاکنون پروژه‌های مشترکی را با UNDCP در سطح منطقه‌ای و بین المللی به انجام رسانده است.
. ۴ کمیسیون هوانوردی بین المللی (ANC)
این کمیسیون ماموریت دارد نسبت به ممانعت از حمل و نقل غیرقانونی موادمخدر (قاچاق بین المللی ) از طریق هوا اقدام نماید.
اقدامات این کمیسیون و تلاش‌های ایکائو موجب گردیده که قاچاق موادمخدر در صنعت حمل و نقل هوایی، به شدت کنترل شود و سهم هوانوردی از کشفیات موادمخدر %۳۱ باشد. به کارگیری معیارهای امنیتی و کنوانسیون‌های بین المللی در صنعت حمل و نقل کمک بزرگی به مبارزه با پدیده قاچاق بین المللی موادمخدر نموده است.
سایر نهادهای فرعی
۵. مرکز تحقیقات قضایی و جرایم بین المللی سازمان ملل متحد
۶. سازمان بین المللی کار (ILO)
۷. سازمان خواربار و کشاورزی (FAO)
۸. سازمان توسعه صنعتی سازمان ملل
۹. سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی ملل متحد (یونسکو) .
۱۰ صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف )
.۱۱ بخش پیشگیری از جرم و جنایت سازمان ملل متحد
۱۲. صن
پاسخ


پرش به انجمن:


کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان