امتیاز موضوع:
  • 0 رای - 0 میانگین
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
كپي رايت و مؤلفه‌هاي آن؛ جلوه‌اي از مالكيت فكري
#1
ضميمه
اندازه3.pdf
311.27 کيلو بايت
سال اول، شماره اول، پاييز 1390، صفحه 67 ـ 90
Ma'rifat-i Hoghoughī, Vol.1. No.1, Fall 2011
جواد صالحي* / معصومه سالاري‌‌راد**
چكيده
«كپي‌رايت» زيرمجموعة مالكيت ادبي و هنري، و شاخه‌اي از مالكيت فكري است و به هر تلاش مبتكرانه‌اي اطلاق مي‌شود كه اين حق را به دارندة خود مي‌دهد تا بتواند ارادة خويش را در تكثير و بهره‌مندي از آثار مادي آن اعمال كند. حق نسخه‌برداري و انتشار آن، از مقدمه و پيش‌شرط‌هاي برخورداري از منافع اثر به شمار مي‌رود. نقض كپي‌رايت، علاوه بر محروم كردن صاحب آن از منافع مادي، سبب از بين رفتن روحية خلاقيت و تزلزل فرهنگ جامعه مي‌شود.
كپي‌رايت از مسائل نوپديد در فقه و حقوق است كه همگام با تحولات اقتصادي، صنعتي و فرهنگي جوامع بشري، بسيار دگرگون شده است. اين نوشتار، پس از شناساندن مفهوم آن و رابطة آن با مالكيت فكري و شناخت مؤلفه‌هاي آن، به بررسي جايگاه كپي‌رايت در آموزه‌هاي فقهي و مؤلفه‌هاي آن در قوانين موجود و در نهايت، به مباني حمايت از كپي‌رايت مي‌پردازد.
كليد واژه‌ها: مالكيت فكري، مالكيت ادبي و هنري، كپي‌رايت، مؤلف، آفرينش‌هاي فكري.
درآمد
«مالكيت فكري»1 ترجمه‌اي از اصطلاح Intellectual Property است، كه برخي از حقوقدان‌ها از آن با تعبير «مالكيت معنوي» ياد كرده‌اند.2 مالكيت فكري دو بخش دارد: بخش اول مربوط به «مالكيت صنعتي»3 و بخش دوم مربوط به «مالكيت ادبي و هنري» است. مالكيت ادبي و هنري يا «حق ابتكار»،4 خود به دو حوزة «حقوق مؤلف» و «حقوق مرتبط»5 بخش‌پذير است. اصطلاح «حق مؤلف»6 كه در حقوق رومي ـ ژرمني به سبب توجه بيشتر به پديدآورنده بيشترين كاربرد را دارد، معادل «حق نسخه‌برداري» مطرح در كامن لو به لحاظ تأكيد بر جنبة مادي آثار فكري است كه در معناي كپي‌رايت آورده شده است. حق نسخه‌برداري ترجمه‌اي از اصطلاح Copyright مي‌باشد و نخستين بار در سال 1886 در «كنوانسيون برن»7 وارد عرصة بين‌المللي شد و به مسئوليت حمايت از كارهاي ادبي و هنري اشاره كرد.8
كپي رايت، حقي است كه برپاية آن به پديدآورنده اجازه داده مي‌شود دربارة انتشار و فروش اثر ادبي، هنري يا علمي خويش با پشتوانة حمايتي قانون‌گذار، تصميم بگيرد. اين تصميم‌گيري بدون دغدغه آن است كه ديگران حقوق مادي و اخلاقي او را زير پا نهند و او را از داشتن اين حقوق مسلم محروم سازند. از اين‌رو، كپي‌رايت تمهيدي قانوني است كه براي حمايت از حقوق مادي و اخلاقي پديدآورندگان يا توليدكنندگان آثار ادبي، هنري و علمي پايه‌ريزي شده است. در پرتو اين حق، به صاحب آن اجازه داده مي‌شود كه در مورد چاپ‌كردن يا چاپ نكردن اثر ادبي، خودش يگانه مرجع تصميم گيرنده باشد و هر شخص متعرض به اين حق، اعم از حقيقي يا حقوقي، منع گردد.
در اين نوشتار، كپي‌رايت را از منظر فقيهان و قانون‌گذار (گفتار اول) و مبناي آن(گفتار دوم) مطالعه مي‌كنيم:
گفتار اول. كپي‌رايت از منظر فقيهان و قانون‌گذار
اصطلاح «كپي رايت» نخستين بار در كنوانسيون برن، 9 وارد عرصة بين‌المللي شد و به مسئوليت حمايت از كارهاي ادبي و هنري اشاره كرد. در پرتو چنين حقي بود كه به دارندة اثر اجازه داده شد تا دربارة انتشار و فروش اثر ادبي، هنري يا علمي خويش با پشتوانة حمايتي قانون‌گذار، تصميم بگيرد؛ بدون اينكه ديگران بتوانند او را از داشتن چنين امتيازاتي محروم سازند. با توجه به توسعة روزافزون فناوري و آسان بودن نقض كپي‌رايت در خارج از مرزها، نگراني حمايت از كپي‌رايت و لزوم واكنش در قبال آن احساس شد. پذيرش خطر نقض كپي‌رايت در عرصة بين‌المللي اتخاذ تدابيري سنجيده و مناسب را در قبال آن، ضروري ساخت. در اين‌باره توصية انعقاد موافقت نامه‌هاي مختلف ميان كشورها راه‌كار اصلي تلقي شد تا اين موافقت‌نامه‌ها و كنوانسيون‌ها بتوانند در سطح جهاني، حق مادي و اخلاقي پديدآورندگان را از تعرض سوءاستفاده كنندگان محفوظ نگاه دارند.
اما در عرصة داخلي، حمايت از كپي‌رايت با موانعي جدي روبه‌رو شد. فقيهان در اين زمينه رويكردهاي متفاوتي دارند كه اجراي قوانين داخلي و الحاق به كنوانسيون‌هاي بين‌المللي را با ترديد مواجه مي‌سازد. در باب پيشينة كپي‌رايت در متون فقهي، به لحاظ نو بودن اين دسته از حقوق نمي‌توان سابقه‌اي يافت. به همين لحاظ فقهاي معاصر از اين دسته حقوق با عنوان «مسائل مستحدثه» ياد مي‌كنند10. رويكرد اسلام در مقابل كپي‌رايت با تجويز بهره‌برداري از علوم ضروري در جوامع اسلامي، امكان انتفاع از آثار فكري ديگران را فراهم ساخته است و حتي از اين طريق به تحقق زودهنگام رنسانس در اروپا نيز كمك كرده است11. كتابت در اسلام كه با نزول قرآن كريم و نصوص ديني رواج يافت، به طور رسمي با جمع‌آوري و تدوين احاديث در زمان بني اميه شروع شد12 و با دادن جوايز به كاتبان آن از سوي خلفاي اسلامي، به ويژه عمربن عبدالعزيز، قوت گرفت. نسخه‌برداري از كتب مؤلفان با آغاز نهضت ترجمه در دوران مأمون عباسي، به يكي از مشاغل درآمدزا مبدل شد كه يگانه محدوديت آن، هشدار از دخل و تصرف در آن با واگذار كردن ضمانت اجراي آن به عقوبت اخروي بود.13 براي پاسخ به اين سؤال كه «آيا در فقه و حقوق اسلامي اعتباري براي كپي‌رايت وجود دارد يا خير؟»، بايد به بررسي اقوال فقيهان در اين خصوص پرداخت.
الف. ديدگاه موافقان كپي‌رايت
پيش از اختراع صنعت چاپ، تحرير كتاب به صورت دست‌نويس به قدري دشوار و پرزحمت بود كه معمولاً شخصي به فكر سوءاستفاده يا تكثير مجدد از روي نسخ اصلي نمي‌افتاد. با وجود اين، سوءاستفاده از آثار فكري پديدة رايجي بود.14 اين در حالي است كه «... تأليف، اختراع و ابتكار در عرف معاصر واجد ارزش مالي است و اين حقوق به لحاظ شرعي داراي اعتبار است... و صاحبان اين آثار حق هر نوع تصرفي در آن را دارند... و تجاوز به حقوق آنها جايز نيست».15 «حق مؤلف يا حق ادبي، به لحاظ شرعي، داراي احترام است...».16 ولي صرف عبارت «حق طبع محفوظ» حقي را به نفع صاحبان كتب ثابت نمي‌كند. با اين حال، احتياط در مراعات اين حق است».17
ماليت و ارزش اشيا، از اعتبارات عقلايي است و تحديدي از ناحية شارع مقدس اسلام وجود ندارد. بنابراين، در مسئلة فوق، حقوق مذكوره شرعاً مفيد و لازم الرعايه هستند».18 «حق تأليف يكي از حقوقي است كه در جوامع گذشته وجود نداشته است؛ زيرا مؤلفين در تأليفات و نوشته‌هاي خود، منافع شخصي خويش را در نظر نمي‌گرفتند. اما پس از آنكه كتاب، وسيله‌اي براي تجارت و معامله گرديد، مؤلف اين حق را پيدا كرد كه از تأليف خود، در مرحلة اول، خودش استفاده كند؛ زيرا كتابي را كه تأليف كرده ساخته و پرداختة خود اوست و منطقي به نظر نمي‌رسد كه كسي ديگر از نوشته و اثر او ثروتمند گردد، اما خودش در فقر و احتياج به سر برد. در شرايط كنوني، مؤلف اين حق را پيدا كرده كه از منافع مادي كتاب، خود استفاده كند و استفادة ديگران را مشروط به موافقت خود گرداند. امروز نمي‌توان گفت كسي كه كتابي خريد و مالك آن شد، طبق قاعدة «الناس مسلطون علي اموالهم» اجازه دارد كتاب را بدون اجازة مؤلف و ناشر چاپ كند؛ زيرا قاعدة تسليط فقط اجازه مي‌دهد كه انسان در اموال خويش تصرف كند. اما مجاز نيست در حقي كه ديگران (در اينجا مؤلف و ناشر) از آن خود مي‌دانند، تصرف نمايد. اگر چنين حق خصوصي را از مؤلف و ناشر سلب نماييم، حقوق بسياري از آنها تضييع گرديده و هرج و مرجي در انتشارات به وجود مي‌آيد كه از نظر شرع و عقل قابل پذيرش نمي‌باشد.19
«حق طبع و تأليف و اختراع و مانند آن، يك حق شرعي و قانوني است و از نظر اسلام بايد به آن احترام گذاشت. يا به تعبير ديگر، اهميت مالكيت‌هاي فكري كمتر از مالكيت‌هاي عيني نيست و حكومت اسلامي بايد عهده‌دار حفظ آنها باشد».20 از اين‌روع نشر آثار علمي ديگران، بي‌اذن صاحبان آنها اكل به مال باطل و حرام است.21
ب. ديدگاه مخالفان كپي‌رايت
برخي مالكيت فكري را به وقف خاص شبيه دانسته‌اند.22 از اين‌رو، نويسندگان، حق تأليف مالي ندارند و ناشران مسلمان با هر كميت كه بخواهند مي‌توانند آنها را چاپ و توزيع كنند تا معارف اسلامي ترويج شوند.23 مشروعيت كپي‌رايت از ديدگاه امام خميني(ره) و ميرزا جواد تبريزي24 مخدوش است؛ چراكه از نظر ايشان «آنچه كه معروف به حق طبع شده است، حق شرعي به حساب نمي‌آيد و نفي سلطة مردم بر اموالشان بدون اينكه هيچ‌گونه شرط و عقدي در ميان باشد جايز نيست...». حتي نوشتن جملة «حق چاپ و تقليد محفوظ است» في نفسه حقي ايجاد نمي‌كند و بر التزام ديگران دلالت ندارد؛ پس نمي‌تواند مانع ديگران از بهره‌برداري شود، بلكه «...ديگران مي‌توانند آن را چاپ نموده و از آن تقليد كنند...»،25 نتيجة اين فتوا آن بود كه تا مدت‌هاي مديدي «...بر حسب فتواي حضرت امام، محاكم قضايي ما از صدور حكم عاجز بودند».26
حق طبع، حق تأليف و حق اختراع را به مفهومي كه در قوانين موضوعة جديد از آن تعريف شده و آثاري كه بر آن مترتب مي‌نمايد، حقير نتوانسته‌ام با احكام و نظامات اسلامي تطبيق نمايم و از عقود و معاملات هم نيست كه بتوانم بگويم مشمول اطلاقات يا عموم بعضي ادله مثل اوفوا بالعقود است... در زمان شارع مقدس هم تأليف و اختراع و ابتكار بوده، اما براي مؤلف و مبتكر و مخترع و محقق، حقي اعتبار نمي‌شده و شارع هم اعتبار نفرموده است و به عبارت اخري بنا بر عدم اعتبار بوده... بناءاً علي كلما ذكر، مشروعيت حقوق مذكوره را ثابت نمي‌دانيم.27
يكي ديگر از دانشمندان اسلامي نيز معتقد است نويسندگان حق مالي تأليف ندارند. از اين‌رو، ناشران و مؤسسه‌هاي چاپ و نشر مي‌توانند هر جور و به هر تعداد كتاب‌ها را چاپ كنند تا عقايد اسلامي ترويج و تبليغ شود و به دست همة افراد برسد؛ چراكه مردم در تحقيق از حقيقت و رسيدن به آن شريك‌اند.28
ج. روية قانون‌گذار
قانون‌گذار قبل از پيروزي انقلاب اسلامي با صرف نظر از ديدگاه فقهاي مخالف با كپي‌رايت، قوانيني را در حمايت از كپي‌رايت وضع كرده بود كه اجراي آن پس از انقلاب اسلامي با مخالفت‌هايي مواجه شد. مقنن براي رعايت كپي‌رايت به طراحي مؤلفه‌هايي در اين‌باره پرداخته است كه حركت صاحبان آثار ادبي و هنري در اين مسير، مورد حمايت و متجاوزان به آن را تحت تعقيب قرار مي‌دهد. شرايط حمايت از اثر، مدت حمايت، و آثار مورد حمايت، از جمله مؤلفه‌هاي مورد توجه مقنن است كه در ذيل به بررسي آنها مي‌پردازيم.
الف. شرايط حمايت از اثر
براي اينكه آثار ادبي و هنري در كانون حمايت قانون قرار گيرند، بايد شرايطي داشته باشند:
1. محسوس بودن شكل اثر
افكار و انديشه‌ها مورد حمايت نيستند. تخيل‌ها بايد از قالب ذهن خارج شوند و به صورت محسوس و عيني تجسم يابند، تا قابل حمايت باشند. موسيقي ضبط شده، داستاني كه نوشته شده و تصويري كه در فيلم عكاسي ثبت شده است، شكل محسوس دارند.29 بنابراين، تا زماني كه يك ايده از چارچوب تخيل ذهني خارج نشود و نمود خارجي نيابد، قابليت حمايت قانوني ندارد.
2. اصالت اثر
اثري قابل حمايت است كه ابتكاري و اصيل باشد؛ بدين معني كه نمايندة شخصيت و منويات پديدآورنده و انعكاسي از افكار او باشد. اما نو بودن اثر، شرط نيست. براي نمونه، اگر دو نقاش، از يك منظره تابلوهاي مشابهي بكشند بدون اينكه از هم تقليد كنند، اثر هريك با توجه به اينكه بيانگر شخصيت پديدآورندة آن است اصيل محسوب مي‌شود. اصالت مي‌تواند دو گونه باشد:
يك. اصالت در محتوي: يعني پديدآورنده نخستين فردي باشد كه آن را خلق كرده است؛ مانند نويسنده‌اي كه براي نخستين بار در مورد واقعه‌اي داستان مي‌نويسد.
دو. اصالت در تعبير: پديدآورنده اثر از محتوايي كه در گذشته وجود داشته است استفاده مي‌كند و اثر ديگري مي‌آفريند كه داراي ويژگي ابتكار است؛ مانند متون ترجمه يا اشعاري كه با توجه به يك ضرب المثل سروده مي‌شوند.30
به هر حال، اصالت از هر نوع، وقتي وجود دارد كه بيان‌كنندة هويت انديشه باشد و به آن، جنبة استقلال دهد. بنابراين، نو بودن شرط نيست؛ به همين دليل ممكن است اثر جديد صورتي تازه از انديشه‌اي مبتذل و پيش پا افتاده باشد.
3. اعلان مشخصات
دارا بودن مشخصات يا علامت‌هاي خاصي در روي آثار، از شرايط حمايت در ايران نمي‌باشد؛ يعني به طور كلي لازم نيست علامت خاصي روي آثار ادبي و هنري درج شود. اما در مورد صفحات يا نوارهاي موسيقي و صوتي استثنايي وجود دارد كه در مادة 4 قانون ترجمه و تكثير كتب و نشريات و آثار صوتي(1352) ذكر شده است:
صفحات يا نوارهاي موسيقي و صوتي در صورتي حمايت مي‌شود كه در روي هر نسخه يا جلد آن علامت بين‌المللي p لاتين در داخل دايره و تاريخ انتشار و نام و نشاني توليدكنندة و نمايندة انحصاري و علامت تجاري ذكر شده باشد.
پس در مورد صفحات يا نوارهاي موسيقي و صوتي درج علامت بين‌المللي p براي حمايت از آنها الزامي است. برخلاف ايران، در آمريكا اعلان مشخصات از شرايط حمايت از اثر مي‌باشد. صاحب اثر بايد حرف C داخل دايره، تاريخ نخستين انتشار و نام دارندة حقوق اثر را در كنار آن درج كند، تا بر اساس قانون كپي‌رايت آمريكا قابل حمايت باشد. اما با پيوستن آمريكا به كنوانسيون برن با توجه به اينكه در كنوانسيون برن اعلان مشخصات از شرايط حمايت نيست، آمريكا قوانين خود را اصلاح نموده است. البته براي آثاري كه پس از ماه مارس سال 1989 در آمريكا براي نخستين منتشر شده‌اند، اعلان مشخصات اختياري مي‌باشد، اما همواره درج آن توصيه شده است؛ زيرا درج اعلان، در واقع نوعي اطلاع‌رساني به عموم افراد است كه اثر مورد حمايت است. در صورت درج‌نكردن، كسي كه حقوق پديدآورنده را نقض كرده است، مي‌تواند در دادگاه ادعا كند نمي‌دانسته اين اثر مورد حمايت بوده است، و اين امر ممكن است در ميزان خسارتي كه دادگاه تعيين مي‌كند، اثر بگذارد. حال آنكه در كنوانسيون جهاني حق مؤلف ژنو31 درج علامت p براي آثار صوتي و C براي حمايت از ساير آثار در نظر گرفته شده است. بنابراين، براي حمايت از كپي‌رايت در عرصة بين‌الملل، اعلان مشخصات اثر مهم است.
4. ثبت اثر
ثبت اثر از شرايط حمايت قانوني در ايران نيست؛ يعني آثار بدون اينكه تشريفات ثبت را پيموده باشند، در صورتي كه ساير شرايط را دارا باشند، از حمايت برخوردار خواهند بود. مادة 21 قانون حمايت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان(1348) مقرر مي‌دارد: «پديدآورندگان مي‌توانند اثر و نام و عنوان و نشانة ويژة اثر خود را در مراكزي كه وزارت فرهنگ و هنر32 با تعيين نوع آثار، آگهي مي‌نمايند، به ثبت برسانند».
از واژة «مي‌توانند» در اين ماده چنين برمي‌آيد كه ثبت اثر در حقوق ايران از شرايط حمايت از حقوق پديدآورندگان نيست؛ اما اخذ تأييدية فني براي اقامة دعوا، در صورت نقض حقوق نرم‌افزارهاي رايانه اي(1379) لازم است. مادة 9 قانون حقوق پديدآورندگان نرم‌افزارهاي رايانه‌اي مقرر مي‌كند: «دعواي نقض حقوق مورد حمايت اين قانون در صورتي در مراجع قضايي مسموع است كه پيش از اقامة دعوا، تأييدية فني يادشده در مادة 8 اين قانون صادر شده باشد. در مورد حق اختراع، علاوه بر تأييدية مزبور، تقاضاي ثبت نيز بايد به مرجع ذيربط تسليم شده باشد».
مطابق آيين‌نامه اجرايي قانون حمايت حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان (1350)، ثبت اثر طي درخواست‌نامة چاپي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي صورت مي‌گرفت. مرجع ثبت اثر در تهران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و در شهرستان‌ها ادارات كل فرهنگ و ارشاد اسلامي بود. اين روش از هفتم شهريور ماه 1381 تغيير كرده است. در حال حاضر، ثبت آثار در كتابخانة ملي صورت مي‌گيرد. هنرمندان و مؤلفان مي‌توانند با مراجعه به كتابخانة ملي و ارائة يك نسخه از اثر خود، براي ثبت اثر اقدام كنند. به همين منظور، برگه‌هاي ويژه‌اي بر اساس استاندارد‌هاي جهاني براي ثبت آثار تهيه شده است كه اجراي اين طرح با همكاري معاونت امور فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و كتابخانة ملي ايران صورت مي‌گيرد.
اشكالي كه در مورد اين شرط وجود دارد اين است كه ثبت اثر از شرايط الزامي براي حمايت از حقوق پديدآورنده نيست. هرچند ثبت اثر، مالكيت پديدآورنده را بر اثر اثبات نمي‌كند، عمل ثبت، امارة شناسايي مالك است و هنگامي كه حقوق مادي و اخلاقي او در معرض تجاوز قرار مي‌گيرد، در مقام اثبات ادعاي او در دادگاه مفيده است و اثر شكلي دارد. ضمن آنكه در موارد ثبت و توديع اثر، مي‌تواند مبناي انتشار اثر و مدت حمايت قانوني به حساب آيد و در استيفاي حقوق مادي او مؤثر باشد.33
پس با ثبت اثر تشريفات رسيدگي راحت‌تر طي مي‌شود؛ زيرا ثبت اثر به نام پديدآورنده، امارة شناسايي مالك آن است. براي مثال، اگر شخص «الف» اثر عكاسي خود را ثبت نموده باشد و از شخص «ب» به دليل انتشار و توزيع آن عكس بدون اجازة وي شكايت نمايد و شخص «ب» ادعا كند كه «الف» مالك آن اثر نيست، چون اثر ثبت شده است، دادگاه آن را اماره‌اي بر مالك دانستن شخص «الف» مي‌داند؛ در نتيجه بار اثبات اين امر كه ثبت اثر معتبر نيست، بر عهدة شخص «ب» قرار مي‌گيرد.
5. ماليت داشتن اثر
معيار ماليت داشتن يك اثر در ايران تنها به ارزش اقتصادي آن بستگي ندارد؛ چراكه ماليت داشتن آن با توجه به عرف و نظم عمومي و اخلاق حسنه سنجيده مي‌شود.34 در نظام قانوني كشور ما كه مبتني بر موازين شرعي است، آثاري وجود دارند كه ارزش اقتصادي دارند، اما چون مبادلة آنها برخلاف نظم عمومي و اخلاق حسنه است، قانون از آنها حمايت نمي‌كند. براي مثال، فيلم‌هاي مستهجن، شعرهاي توهين‌آميز و نظاير آن، از آثار قابل حمايت به شمار نمي‌آيند؛ زيرا مبناي قانون‌گذار اين است كه از منافع و مصالح اجتماع حمايت كند و اگر اثري با اخلاق حسنه مخالف باشد از لحاظ شرعي و قانوني ارزش اقتصادي ندارد.
6. شرط نخستين بار
بر اساس قانون ايران لازم است كه چاپ يا پخش يا نشر يا اجراي اثر براي نخستين بار در ايران باشد. در اين‌باره مادة 22 قانون حمايت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مقرر مي‌دارد: «حقوق مادي پديدآورنده موقعي ازحمايت اين قانون برخوردار خواهد بود كه اثر براي نخستين بار در ايران چاپ يا پخش يا نشر يا اجرا شده باشد و قبلاً در هيچ كشوري چاپ يا نشر يا اجرا نشده باشد».
از اين‌رو، اگر يك اثر ادبي و هنري نخستين بار در ايران چاپ يا پخش يا نشر يا اجرا نشده باشد، از حمايت برخوردار نخواهد بود. البته پيش‌نويس قانون مالكيت ادبي و هنري35 در اين خصوص به غير از ملاك نخستين انتشار در ايران يا انتشار ظرف مدت 30 روز از انتشار نخستين درايران، ضابطة تابعيت ايران يا سكونت در ايران را هم، در نظر گرفته است.
ب. مدت حمايت
دربارة مدت حمايت بايد ميان حقوق مادي و اخلاقي دارندة كپي‌رايت فرق گذاشت. حقوق اخلاقي پديدآورنده به زمان محدود نيست و همواره در كانون حمايت قانون قرار مي‌گيرد. حتي پس از مرگ صاحب اثر اگر كسي به حقوق اخلاقي او تعرض كند، ضمانت اجرا خواهد داشت. اما قاعدة كلي، طبق مادة 12 قانون حمايت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان اين است كه حقوق مادي پديدآورنده در طول حيات او معتبر است و بعد از مرگ هم به مدت 30 سال متعلق به وراث يا شخصي است كه اين حقوق به موجب وصيت به او منتقل شده است. اگر پديدآورنده وراثي نداشت و حقوق خود را از طريق وصيت نيز به كسي واگذار نكرده بود، براي مدت 30 سال، همة حقوق مادي متعلق به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي است و پس از آن هر كسي مي‌تواند از آن بهره ببرد.
به موجب بند 1 مادة 7 كنوانسيون برن و همچنين موافقت‌نامه تريپس36 و كنوانسيون جهاني حق مؤلف،37 مدت حمايت 50 سال پس از مرگ پديدآورنده اثر است. آشكار است كه بين قانون رايج در ايران و اين قرارداد بين‌المللي، در زمينة مدت اعمال حمايت تفاوت وجود دارد. اما در پيش‌نويس قانون مالكيت ادبي و هنري دقيقاً مدت ذكر شده در كنوانسيون برن آمده است و قانون كپي‌رايت آمريكا نه تنها حداقل لازم را رعايت مي‌كند، بلكه مواعد طولاني‌تري را براي حمايت در نظر گرفته است. كنوانسيون رم38 حداقل حمايت را 20 سال از تاريخي كه اثر در آن ضبط شده يا برنامة اجرايي و نمايشي در آن به وقوع پيوسته يا برنامة راديويي و تلويزيوني پخش شده، شناسايي كرده است. در حالي كه معاهدة حق مؤلف ژنو حداقل دورة حمايت را در مورد آثار صوتي 50 سال مي‌شناسد و معاهدة اجراكنندگان و آوا نگاشت‌ها39 حمايت از حقوق اجراكنندگان آثار را حتي پس از مرگ آنان تأمين مي‌كند.
ج. آثار مورد حمايت
مادة 2 قانون حمايت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان اثرهاي مورد حمايت را
نام مي‌برد:
ـ كتاب و رساله و جزوه و نمايشنامه و هر نوشتة ديگر علمي و فني و ادبي و هنري. عبارت «هر نوشتة ديگر» بيانگر اين است كه مصداق‌هاي مورد اشاره، حصري نيستند و هر اثري كه بيانگر شخصيت پديدآورندة آن باشد، از جمله مقاله‌هاي مطبوعاتي، فيلمنامه يا اقتباس و تلخيص از آثار ديگر، از حمايت قانوني برخوردار است.
ـ شعر و ترانه و سرود و تصنيف كه به هر ترتيب و روش نوشته يا ضبط يا نشر شده باشد:
از آثار صوتي ضبط شده بر روي صفحه يا نوار يا هر وسيلة ديگر يا اشعار و سرود‌هاي نوشته شده حمايت مي‌شود.
ـ اثر سمعي و بصري به منظور اجرا در صحنه‌هاي نمايش يا پردة سينما يا پخش از راديو و تلويزيون كه به هر ترتيب و روش نوشته يا ضبط يا نشر شده باشد:
اثر راديويي، برنامه‌اي است كه براي پخش از راديو خلق يا مورد اقتباس قرار گرفته است. اثر تلويزيوني، مجموعة تصاويري است كه بر اساس قواعد و ويژگي‌هاي خاص اين رسانه پرداخته شده و در نهايت يك برنامه تلويزيوني را مي‌سازد.40 اثر سينمايي، تصاوير عكس‌برداري شدة متحرك به وسيلة دستگاه سينما تو گراف است به شرطي كه بيانگر شخصيت وابداعات و ابتكارات پديدآورندة آن باشد.41
ـ اثر موسيقي كه به هر ترتيب و روش نوشته يا ضبط يا نشر شده باشد:
اثر موسيقي تركيبي از چهار قسمت است كه مورد حمايت قرار مي‌گيرند:
1. ملودي يا ماية اصلي آهنگ؛
2. ريتم يا ضرب؛
3. هارموني(همسازي و هم آهنگي)؛
4. تنظيم.
نقاشي و تصوير و طرح و نقشة جغرافيايي ابتكاري و نوشته‌ها و خط‌هاي تزييني و هر گونه اثر تزييني و اثر تجسمي كه به هر طريق و روش به صورت سايه يا تركيبي پديد آمده باشد.
ـ هر گونه پيكره (مجسمه):
جسمي كه از گچ، فلز، سنگ و ... به شكل حيوان، انسان يا ... درست كنند.
ـ اثر معماري از قبيل طرح و نقشه ساختمان:
اين آثار بايد داراي ويژگي ابتكاري و واجد جنبه‌هاي هنري باشند تا مورد حمايت قرار گيرند.
ـ اثر عكاسي كه با روش ابتكاري و ابداع پديد آمده باشد:
ـ اين قانون از اثر عكاسي اصيل و ابتكاري حمايت مي‌كند.
ـ اثر ابتكاري مربوط به هنرهاي دستي يا صنعتي، نقشه قالي و گليم.
ـ اثر ابتكاري كه بر پاية فرهنگ عام (فولكور) يا ميراث فرهنگي و هنر ملي پديد آمده باشد:
«فولكور» زير مجموعه‌اي از دانش سنتي است و اشاره دارد به آثار ادبي، هنري، خبري و همة اختراع‌هايي كه بر سنت و رسوم بشري مبتني است. فرهنگ عامه از نسلي به نسل ديگر منتقل مي‌شود و متعلق به يك قوم است كه با تكامل آن قوم گسترش مي‌يابد.42
براي آثار فولكور پديد آورندة خاصي نمي‌توان معين كرد؛ چون اصولاً متعلق به يك ملت‌اند و از نسلي به نسل ديگر انتقال مي‌يابند. در صورتي كه پديدآورندة خاصي داشته باشد طبق قوانين از آن حمايت خواهد شد. اما مسلماً تطبيق فولكور با قوانين موجود براي حمايت از تمام مصداق‌هاي آن كافي نيست. در مورد حمايت از فولكور و مصداق‌هاي آن در سطح بين‌المللي هنوز تصميمات قطعي وجود ندارد. اما در مواردي كه فولكور متعلق به يك ملت است، استفادة اعضاي همان جامعه موجب تعرض به آن نمي‌شود. پس اين دسته دعاوي بيشتر در سطوح بين‌المللي مطرح مي‌شود كه دولت به نمايندگي از عموم مردم اقدام مي‌كند.
ـ اثر فني كه جنبة ابداع و ابتكار داشته باشد:
اين مورد ابهامات فراواني دارد و با آوردن واژة «فني» به نظر مي‌رسد، بيشتر مربوط به مالكيت صنعتي باشد و به سختي مي‌توان آن را به حمايت از نرم‌افزارهاي رايانه‌اي گسترش داد؛ زيرا معمولاً در كشورهايي كه قوانين حق مؤلف خود را شامل نرم‌افزار كرده‌اند، اين موضوع را در شمار آثار ادبي و نه يك اثر فني محسوب كرده‌اند. تفسير بند 11 موجب اطلاق اين عنوان به نرم‌افزار مي‌شود كه در عرف جهاني معمول نيست؛ چراكه تفسير قانون به هر حال بايد با توجه به اوضاع و احوال و قراين، منطقي باشد. در حالي كه كشورهايي كه مهد رايانه مجبور شده‌اند با اصلاح قوانين خود به شمول آنها به اين پديدة نو تصريح كنند، چگونه ممكن است گفته شود عبارات قانون‌گذار ايراني در گذشتة دور، چندان افاده شده كه نرم‌افزار رايانه‌اي را دربرگيرد.43 اگر بگوييم آثار مورد حمايت ذكر شده در اين قانون جنبة تمثيلي دارد مشكلي كه به وجود مي‌آيد در زمينة حمايت كيفري مي‌باشد كه با توجه به جزايي بودن قانون نمي‌توان آن را تفسير موسع كرد.
اين مقوله‌ها بايد در ديد وسيع سنجيده شود و حتي نرم‌افزارهاي رايانه‌اي تحت عنوان آثار ادبي مورد حمايت اين قانون قرار مي‌گيرد. مادة 101 قانون كپي‌رايت آمريكا در تعريف آثار ادبي بيان داشته است: «آثار ادبي هستند كه با كلمات، اعداد يا ديگر علايم لفظي يا رقمي بيان مي‌شوند، صرف نظر از ماهيت آنها كه كتاب، نشريات، آثار دست‌نوشته و ... باشد».
بنابراين، نظر مقنن اين نيست كه آثار مورد حمايت حصري قلمداد شوند و براي حمايت از اثر چنانچه شرايط ذكر شده در قانون كپي‌رايت آمريكا را دارا باشد، مورد حمايت قرار مي‌گيرد و مي‌توان با توجه به كلي‌بودن واژه‌ها، موارد ديگري را نيز جزء آن قلمداد نمود.44 بر اساس موافقت‌نامة تريپس حمايت كامل‌تري از آثار ادبي و هنري صورت مي‌گيرد و از كشور‌هاي عضو مي‌خواهد كه در قوانين خويش از نرم‌افزار‌هاي رايانه‌اي نيز همانند آثار ادبي حمايت كنند.
در معاهده‌هاي حق مؤلف وايپو به قواعد اساسي و تضمين‌كنندة حمايت از كپي‌رايت در عصر ديجيتال پرداخته شده و اين دو معاهده از آثار ادبي و هنري با توجه به شرايط زمان ـ كه بهره‌گيري از آثار به صورت ديجيتالي از طريق شبكه‌هاي دوسويه امكان‌پذير است و انتقال متن، صوت، تصوير و برنامه‌هاي رايانه‌اي از طريق اينترنت امري ساده مي‌باشد ـ حمايت مي‌نمايند. آمريكا با پيوستن به اين معاهدات، مفاد معاهده‌هاي Wct و Wept را تحت عنوان قانون كپي‌رايت هزارة ديجيتالي در سال 1998 تصويب كرد.
در ايران ابهام در زمينة حمايت از نرم‌افزارهاي رايانه‌اي وجود داشت تا سرانجام بر اساس مادة 160 قانون برنامة سوم توسعة اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي(1379) گزارش‌هاي پژوهشي، پايان‌نامه‌ها و نرم‌افزارهاي چندرسانه‌اي به عنوان آثار مشمول مفاد قانون حمايت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان قرار گرفتند.
ـ هر گونه اثر مبتكرانة ديگر كه از تركيب چند اثر از اثرهاي نامبرده پديد آمده باشد:
اگر اثر جديد، هويتي مستقل از اجزاي خود داشته باشد و نشان ابتكار و ابداع‌هاي پديدآورندة آن باشد در كانون حمايت اين قانون خواهد بود. در نتيجه اثر اشتقاقي كه شامل ترجمه، اقتباس و تلخيص مي‌شود، تحت اين عنوان قرار مي‌گيرد. قانون كپي‌رايت آمريكا از آثار اشتقاقي كه بر اساس بهره‌گيري از يك يا چند اثر قبلي پديد آمده، در صورت بديع بودن مثل ترجمه، اقتباس، تلخيص و از آثار تلفيقي كه با جمع آوري و كنار هم قرار دادن آثار قبلي به گونه‌اي شكل گرفته‌اند كه داراي اصالت‌اند مثل بيوگرافي‌ها، كتاب‌هاي راهنما، كاتالوگ‌ها و آثار جمعي، 45 مثل روزنامه‌ها و دايرةالمعارف‌ها نيز حمايت مي‌كند.
در بند 1 مادة 2 كنوانسيون برن به صورت تمثيلي از آثار تحت حمايت حقوق پديدآورندگان نام برده شده كه همة آثار بديع در حوزه‌هاي ادبي و علمي و هنري را صرف نظر از شكل و قالب بيان آنها در بر مي‌گيرد. همچنين آثار مبتني بر آثار ديگر، مانند ترجمه‌ها، آثار تلفيقي، تنظيمات موسيقايي و ديگر اشكال تغييريافتة آثار ادبي يا هنري نيز مورد حمايت‌اند.46
گفتار دوم. مبناي حمايت از كپي‌رايت
در خصوص ترديد‌ها يا نقد‌ها در مورد كپي‌رايت، سه دليل مهم وجود دارد كه به بررسي آنها مي‌پردازيم.
الف. حقوق طبيعي47
حقوق طبيعي كه مترادف با حقوق فطري است، قواعدي برتر از ارادة حكومت و غايت مطلوب انسان است و قانون‌گذار بايد بكوشد آنها را بيابد و راهنماي خود قرار دهد48. مطابق نظرية حقوق طبيعي، دليل اينكه چرا حمايت از كپي‌رايت مورد مذاكره است، اين نيست كه مي‌پنداريم تمام مردم از كپي‌رايت نفع خواهند برد، بلكه به اين دليل از كپي‌رايت حمايت مي‌شود كه يك حق است و به طور شايسته در كانون حمايت قرار مي‌گيرد. به خصوص اينكه كپي‌رايت حق مالكيت را در توليد‌هاي عقلي سازماندهي مي‌كند؛ زيرا چنين محصولي از فكر نويسنده‌اي شخصي نشئت مي‌گيرد. براي مثال، شعر به عنوان تلاش و الهام عقلاني، محصول ذهن شاعر است. به تعبير ديگر، اين محصول بياني از شخصيت نويسنده است؛ با فرض اينكه اثري كه فردي خلق مي‌كند، ماهيت يكتاي آن فرد را منعكس مي‌كند. استدلال‌هاي حقوق طبيعي در اينجا از ما مي‌خواهد كه نتايج آن ابداع يا اثر را مالكيتي انحصاري و متعلق به مبدع يا نويسنده بشناسيم. در نتيجه كپي‌برداري از اثر شخصيِ نويسنده، غصب مالكيت او و معادل سرقت است. به همين لحاظ قانون كپي‌رايت درك قانوني و شخصي از اين بديهيات و دستورهاي اخلاقي است.
ب. پاداش49
مطابق نظرية پاداش، دليل اينكه چرا حمايت از كپي‌رايت مورد مذاكره است، اين است كه مي‌پنداريم منصفانه است به يك نويسنده، به دليل تلاش وي در ابداع يك اثر و عرضة آن به عموم، پاداش بدهيم. كپي‌رايت در واقع يك بيان قانوني قدرداني از نويسنده است به پاس انجام دادن كاري افزون بر آنچه جامعه از آن شخص انتظار دارد يا احساس مي‌كند كه متعهد به آن بوده است. به تعبير ديگر، بحث از كپي‌رايت، شبيه باز پرداخت دين است. با وجود اين، در تقابل با ديگر نظام‌هاي پاداش، كپي‌رايت به عموم مردم اجازه مي‌دهد تا دريافت‌كنندة پاداش و اندازة آن را معين نمايند. تعداد نسخه‌هاي كپي‌شده از روي يك كتاب پرخريدار يا نسخه‌هاي ضبط شده از يك فيلم ويدئويي، ملاك ميزان پاداش مالي است كه به مالك اثر داده مي‌شود. اين نظريه، بيشتر با ديدگاه‌هاي ماركسيستي هماهنگي دارد.
ج. انـگيزه50
دليل سوم بر اين انديشه استوار است كه از هر آنچه در كل براي عموم و جامعه مفيد است، بايد حمايت كرد. نظرية انگيزه را «ويليام نورهاس» طرح كرده است51. پيش‌فرض دليل انگيزه اين است كه توليد و پخش عموميِ يك موضوع فرهنگي مانند كتاب، موسيقي، هنر يا فيلم فعاليتي ارزشمند و مهم است، تا جايي كه بدون حمايت از كپي‌رايت، توليد و پخش اين موارد در يك سطح مناسب صورت نمي‌گيرد؛ چراكه آثار اغلب با هزينه‌هاي بالايي ابداع مي‌شوند. به همين لحاظ نخستين انتشار اثر مي‌تواند فرصت را براي كپي‌برداري غيرمجاز فراهم كند. براي مثال، در حالي كه براي نوشتن كتاب حقوق مالكيت‌هاي اخلاقي نوشتة ليونل بنتلي52 وقت و انرژي فراواني هزينه شده است، منتشر كردن اولية آن، مي‌تواند به آساني، با سرعت بالا و قيمت ارزان زمينة انتشار غير قانوني مجدد آن را فراهم آورد. لذا در صورت نبود قانون كپي‌رايت، ناقض كپي‌رايت مي‌تواند به آساني و بدون صرف هزينه‌اي براي ابداع ابتدايي آن، به تكثير آن بپردازد. در حالي كه به استناد دليل انگيزه، اگر از ليونل بنتلي حمايت نمي‌شد اين كتاب هرگز نوشته يا منتشر نمي‌گرديد. شايد به همين دليل باشد كه حتي كهن‌ترين قوانين راجع به حمايت از كپي‌رايت، از اين نظريه استقبال بيشتري كرده‌اند. مقدمة قانون كپي‌رايت(1710) انگلستان يكي از اهداف خود را تشويق عالمان به نوشتن كتاب‌هاي مفيد مي‌داند.53
بنابراين، كپي‌رايت حمايتي را مقرر مي‌دارد كه در پرتو آن كساني كه در توليد كالاهاي فرهنگي و اطلاعاتي وقت و هزينة بسياري صرف كرده‌اند، مطمئن باشند كه نه تنها سرمايه‌گذاري آنها جبران مي‌شود، بلكه سود و شهرت مناسبي را نيز با اين آثار به دست مي‌آورند،54 صرف نظر از اينكه كدام يك از اين دلايل را بپذيريم.
نتيجه‌گيري
كپي رايت شاخه‌اي از مالكيت ادبي و هنري از زيرمجموعة مالكيت فكري است كه به ابداع‌كنندگان آثار ادبي مانند كتاب داستان، شعر، نمايش‌نامه، متون مرجع، روزنامه‌هاي رايانه‌اي، پايگاه داده‌ها، فيلم، قطعات موسيقي و آثار هنري مانند نقاشي، طراحي، عكس و مجسمه، معماري، تبليغات، نقشه‌هاي جغرافيايي و نقشه‌هاي مهندسي تعلق مي‌گيرد. دارندگان اين امتياز مي‌توانند براي يك دوره زماني محدود به نشر و تكثير آثار توليدي خود، بپردازند و از اين منظر، كليه حقوق مادي خويش را از آنها استيفا كنند. اين در حالي است كه اسناد بين‌المللي هم به چنين مؤلفه‌هايي توجه داشته‌اند. اما دربارة مباني حمايت از كپي‌رايت، صرف نظر از مباني متفاوتي كه ارائه شده است، به نظر مي‌رسد نظرية انگيزه از قوت بيشتري برخوردار باشد.
اين در حالي است كه سهولت و آساني نقض كپي‌رايت بر اهميت آن مي‌افزايد. با نگاهي اجمالي به آمار و ارقام نقض كپي‌رايت به آساني پي مي‌بريم كه رعايت كپي‌رايت چگونه از ورود ضرر و زيان به صاحبان آن جلوگيري مي‌كند. در جامعة ايران، اگرچه آمار دقيقي در اين زمينه وجود ندارد، مي‌توان از آمار صنايع فيلم‌سازي آمريكا استفاده كرد كه سالانه حدود يك بيليون دلار به دليل كپي‌برداري غيرمجاز ضرر مي‌بينند. اين مبلغ، علاوه بر مبالغي است كه براي تعقيب متجاوزان كپي‌رايت و فرهنگ‌سازي دربارة رعايت كپي‌رايت هزينه مي‌شود. طبيعي است كه دولت‌ها ـ كه متولي و حافظ نظم در جامعه‌اند. از چنين ارقام درشت و تبعات منفي آن نگران باشند و به چاره‌انديشي واداشته شوند و از طريق قواي مقننه به مبارزه با آن بپردازند.
در حالي كه، بر اساس تكوين و تشريع، توليد فكري، محصول تلاش انديشة انسان است كه ماليت ذاتي و ملكيت تكويني دارد. اين محصول سرشار از منافع حياتي و سرنوشت‌ساز است و در عرف معاوضه و معامله مي‌شود. شرع آن را به رسميت شناخته و تشريع آن را ضمانت و از آن حمايت كرده است.
با بررسي اقوال فقيهان به اين نتيجه مي‌رسيم كه در ميان آنان نيز روشي واحد در مورد احترام به كپي رايت وجود ندارد. برخي از آنان اين حق را به رسميت شناخته و شماري ديگر آن را نامعتبر شمرده‌اند. اين دوگانگي در موضوع كپي‌رايت باعث شده است كه حاكمان در كشورهاي اسلامي در حمايت از كپي رايت اتفاق نظر نداشته باشند. تا زماني كه فقيهان روش واحد و مشخصي دربارة مشروعيت و احترام به اين دسته از حقوق در پيش نگيرند و زمينه براي همكاري‌هاي بين‌المللي و الحاق به كنوانسيون‌هاي مرتبط با كپي‌رايت فراهم نيايد، توفيقي چشم‌گير در اين عرصه عايد ما نخواهد شد.
خدا و پيامبر، حقوق مادي از جمله مالكيت را تأييد كرده‌اند، اما حقوق معنوي شامل آن نمي‌شود و چون اسمي از آن برده نشده، پس مورد تاييد دين نيست. نويسندگان حق مالي تأليف ندارند. بنابراين، ناشران و مؤسسه‌هاي چاپ و نشر مي‌توانند هر گونه و به هر تعداد كتاب‌ها را چاپ كنند تا عقايد اسلامي ترويج و تبليغ شود و به دست همة افراد برسد؛ چرا كه مردم در بحث از حقيقت و رسيدن به آن شريك‌اند. در شرايطي كه جامعة علم و ادب، از تأليفات دنياي غرب بي‌نياز نيست، ناگهان موضوع الحاق ايران به عهدنامة كپي‌رايت و پرداخت ميليون‌ها دلار ارز به عنوان حق تأليف به نويسندگان خارجي، جامعة ما را بر سر دو راهي قرار مي‌دهد. در صورتي كه همين فرنگي‌ها، همة آثار علمي و تأليفات ارزشمند دانشمندان و متفكران ما را ترجمه كردند، بدون آنكه حق تأليف نويسندگانش را بپردازند. با پرداخت حقوق اقتصادي براي ترجمة كتاب‌هاي غيرفارسي زبان، قيمت تمام شدة اين نوع كتاب‌ها بالا مي‌رود (پيامد اقتصادي) و با توجه به پايين بودن قدرت خريد جامعة مصرف‌كنندگان كتاب در كشور، اين جامعه از كالاهاي علمي، فرهنگي و هنري به شكل كتاب، محروم مي‌شود (پيامد فرهنگي)؛ بنابراين پرداخت حقوق اقتصادي استفاده از كارهاي تحت حمايت كپي‌رايت، عملي ضد فرهنگي است. در حالي كه، نقض كپي‌رايت مانعي براي توسعة اقتصادي و فرهنگي است و منابع انساني و مالي جامعه را به هدر مي‌دهد55.
مالكيت فكري مشتمل بر قواعدي مبني بر شناسايي و حمايت از حقوق پديدآورندگان و روابط آنها با مصرف كنندگان در مورد محصول پديدآمده است.
با توجه به گستردگي موضوعات مربوط به آفرينش‌هاي فكري و تنوع و تعدد مشكلات موجود و نيز تحول و تكامل كنوني گونه‌هاي جديد آثار ادبي و هنري، قوانين موجز و مختصر كه گاه كاستي‌ها و نارسايي‌هايي هم دارند، پاسخگوي نيازهاي امروز نيستند. ضمن آنكه در اين عرصه از روية قضايي غني و قابل اتكايي نيز برخوردار نيستيم. بر اين اساس، نياز به قانون جامع و كامل كه در برگيرندة موارد پيش‌بيني‌نشده در اين قوانين باشد و از سويي با مفاد كنوانسيون‌هاي بين‌المللي و تجربه‌هاي ديگر كشورها در خصوص حمايت از كپي رايت هماهنگ باشد، احساس شد. از اين‌رو، پيش‌نويس لايحة قانوني مالكيت هنري و ادبي را گروه پژوهش مالكيت‌هاي ادبي و هنري پژوهشگاه فرهنگ و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي با همكاري سازمان جهاني مالكيت معنوي در 33 ماده تدوين كرد. اين پيش‌نويس به صورت مفصل به حقوق پديدآورندگان آثار فكري پرداخته است. در تدوين اين پيش‌نويس از قوانين حقوقي كشورهاي مختلف از جمله فرانسه، آمريكا، انگليس و اسناد بين‌المللي مانند كنوانسيون برن و موافقت‌نامة تريپس بهره گرفته شده است. اين پيش‌نويس با نگرش بومي بر اساس الگوي سازمان جهاني مالكيت فكري تهيه شده است. به همين جهت، به نظر مي‌رسد كه لايحه‌اي جامع و كامل‌تر از مقرّرات كنوني و هماهنگ با كنوانسيون‌هاي بين‌المللي باشد.
منابع
اشتياق، وحيد، «استفتائات و نظرات پيرامون مسائل فقهي و حقوقي»، رهنمون، ش3-2، 1375.
اصلاني، حميد رضا، حق اختراع با لحاظ موافقت نامه تريپس، پايان نامه دوره كارشناسي ارشد رشته حقوق خصوصي، دانشگاه تربيت مدرس، 1381.
افتخارزاده، محمودرضا، حقوق مولفان، مترجمان، هنرمندان و ناشران در فقه معاصر اسلامي، تهران، هزاران، 1376.
امام خميني(ره)، تحريرالوسيله، قم، انتشارات اسلامي، 1363.
اماني، تقي، قوانين و مقرّرات مالكيت فكري، تهران، بهنامي، 1383.
اميرارجمند، اردشير، محمد حبيبي مجنده، «جايگاه حقوق مالكيت معنوي در نظام بين‌المللي حقوق بشر»، نامه مفيد، ش49، 1384.
آموزگار، مريم السادات، آثار حقوقي عضويت ايران در سازمان تجارت جهاني در خصوص حق مولف، پايان نامه دكتري، دانشگاه تهران، 1382
آيتي، حميد، حقوق آفرينش‌هاي فكري، تهران، حقوقدان، 1375.
پودوفكين، ف. ا. فن سينما و بازيگري در سينما، ترجمه حسن افشار، تهران، انتشارت مركز كرج، 1370.
پورمحمدي، شيما، «مالكيت صنعتي در موافقت نامه تريپس و كنوانسيون پاريس»، حقوقي دادگستري، ش51-50، 1384.
جعفري لنگرودي، محمدجعفر، حقوق اموال، گنج دانش، تهران، 1370.
چيت‌سازان، مرتضي، حقوق مالكيت‌هاي فكري، تهران، خانه كتاب، 1379.
حسيني‌خامنه‌اي، سيدعلي، اجوبةالاستفتائات، تهران، شركت چاپ و نشر بين‌الملل، 1379.
حكمت نيا، محمود، مباني نظري مالكيت فكري با تأكيد بر فقه اسلامي، رساله دكتري دانشگاه تربيت مدرس، 1383
حكمت نيا، محمود، محمد موحدي ساوجي، جايگاه مباني نظري در فهم و ترسيم نظام مالكيت فكري، فقه و حقوق، ش8، 1385.
دواني، علي، مفاخر اسلامي، تهران، امير كبير، 1366.
زاهدي، مهدي، گزارش همايش بين منطقه‌اي سازمان جهاني مالكيت اخلاقي در خصوص حمايت از دانش سنتي، 11ـ9 نوامبر سال 200 تايلند، سخنراني در دانشكده حقوق دانشگاه علامه طباطبايي، مورخ 21/ 9/79.
الستي، ساناز، حقوق كيفري مالكيت ادبي و هنري، تهران، ميزان.
شبير، محمدعثمان، المعاملات الماليه المعاصره، دارالنفائس، اردن، 1419ق.
شمس، عبدالحميد، حقوق مالكيت بر علائم تجاري و صنعتي، تهران، سمت، 1382.
شوراي عالي انفورماتيك كشور، حقوق پديدآورندگان نرم‌افزار، تهران، سازمان برنامه و بودجه، مركز مدارك اقتصادي، اجتماعي و انتشارات، 1382.
صادقي نشاط، امير، حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم‌افزارهاي رايانه‌اي، سازمان برنامه و بودجه، تهران، 1376.
صالحي، جواد، كپي‌رايت و تعامل آن با مالكيت فكري، مجله تعالي حقوق، ش 18، 1386.
قاسمي، محسن، «سير تحول حقوق مؤلف در جامعه بين‌المللي»، مجله حقوقي، نشريه مركز امور حقوقي بين‌المللي معاونت حقوقي و امور مجلس رياست جمهوري، ش35، 1385.
كاتوزيان، ناصر، مقدمه علم حقوق، تهران، چ بيست و سوم، تهران، شركت سهامي انتشار، 1383.
محمدبيگي، علي اعظم، ارزيابي پيامدهاي الحاق ايران به سازمان جهاني تجارت در حوزه كپي‌رايت، مجموعه مقالات همايش بررسي جنبه‌هاي حقوق سازمان تجارت جهاني، نشر موسسه مطالعات و پژوهش‌هاي بازرگاني، 1376.
مرادي، نورالله، «حق مؤلف»، نامه انجمن كتابداران ايران، ش2، 1352.
مرعشي، سيدمحمدحسن، ديدگاه‌هاي نو در حقوق كيفري، تهران، ميزان، 1373.
موسوي، رضا، حق تأليف در حقوق اسلامي، مطالعات اسلامي، ش64، 1383.
مهريزي، مهدي، مباني فقهي حق مولف، همايش تخصصي بررسي حقوق نشر كتاب در ايران، تهران، خانه كتاب، 1381.
ميرحسيني، حسن، «مالكيت فكري در نظام حقوقي ايران»، مجله حقوقي دادگستري، ش51-50، 1384
ـــــ ، مقدمه‌اي بر حقوق مالكيت معنوي، تهران، ميزان، 1384.
ميلرسون، جرالد، فن برنامه سازي تلويزيوني، ترجمه مهدي رحيميان، تهران، سروش، 1377.
وهبه الزحيلي، الفقه الاسلامي وادلته، المجلد الرابعه، پاكستان، المكتبه الحبيبيه، بي‌تا.
Bently, Lionel and Brad Sherman, Intellectual Property, Patents, Copyright, Trademark, Allied Rights, Third edition, London, 2001
D.Norhaus, William, Invention, Growth and Welfare: A theoretical treatment of technological change, Cambridge, M.I.T. Press, 1969.
Haight Farley, Christine; Protection Copyright: is Intellectual Property the Answer?, American university-washi
پاسخ


موضوعات مشابه ...
موضوع نویسنده پاسخ بازدید آخرین ارسال
  گذري بر حقوق مالكيت فكري فعاليت‌هاي پژوهشي fardin.84 1 255 18-07-2017, 05:37 PM
آخرین ارسال: yaldama15
  مطالعه و بررسي مسايل و مشكلات حقوق مالكيت فكري در ايران و تدوين نقش دانشگاه‌ها در توس fardin.84 0 126 01-07-2017, 07:12 PM
آخرین ارسال: fardin.84
  پژوهشي فقهي در باب مالكيت فكري و معنوي (حق کپی رایت) fardin.84 0 163 01-07-2017, 06:48 PM
آخرین ارسال: fardin.84
  مفاهيم و حقوق مالكيت فكري fardin.84 0 150 01-07-2017, 06:34 PM
آخرین ارسال: fardin.84
  حقوق مالكيت فكري و حمايت از پديد آورندگان آن (بخش اول) fardin.84 0 218 01-07-2017, 06:09 PM
آخرین ارسال: fardin.84

پرش به انجمن:


کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان